« ΟΙ ΗΡΩΕΣ ΤΟΥ ΔΟΞΑΤΟΥ»

Written by

Γράφει ο Νικόλαος Μάτσικας

Πίσω απο το Ιερό της Εκκλησίας του Αγίου Αθανασίου στο Δοξάτο-Δράμας θωρεί αγέρωχο κοντά έναν αιώνα τώρα, ένα ηρώο που μας θυμίζει την πρώτη σφαγή του Δοξάτου το 1913 απο τους Βούλγαρους κατακτητές.

DOJATO MNHMEIO

Ακολούθησαν δύο ακόμη σφαγές απο τους ίδιους Βούλγαρους εισβολείς.Την περίοδο 1916-1918 στρατολογήθηκαν άρρενες πολίτες του Δοξάτου και μεταφέρθηκαν στο εσωτερικό της Βουλγαρίας, αποτελώντας τα τάγματα εργασίας, πεθαίνοντας απο τις κακουχίες στα κάτεργα και αφήνωντας πίσω τους απροστάτευτες χήρες και ορφανά. Σύμφωνα με την Έκθεση της Διασυμμαχικής Επιτροπής, 74 από αυτούς πέθαναν εκεί με φρικτά βασανιστήρια, ενώ περίπου 200 γυναικόπαιδα αφανίσθηκαν από πείνα και αρρώστιες στο Δοξάτο. Τον Απρίλιο του 1941, η περιοχή κατελήφθη από τους Γερμανούς, που την εκχώρησαν στους συμμάχους τους Βουλγάρους, οι οποίοι επέβαλαν και τον εκβουλγαρισμό της περιοχής. Όποιος δεν εγγραφόταν στα μητρώα Βούλγαρος κακομεταχειριζόταν (εκδίωξη σε άλλη περιοχή, δήμευση περιουσίας, βασανιστήρια). Στις 29 Σεπτεμβρίου του 1941 ακολουθεί ακόμη μια θηριωδία των Βουλγάρων εκτελώντας 350 γυναικόπαιδα στην περιοχή «Πευκάκια» στο Δοξάτο, με πρόσχημα ένοπλη επίθεση στο αστυνομικό τμήμα του Δοξάτου απο ομάδα ανταρτών. Το Μαρτυρικό Δοξάτο δίκαια αναζητά τη θέση του στο αιώνιο βάθρο της Ιστορίας και ίσως είναι η μοναδική περιοχή της Ελλάδας που σφαγιάσθηκε απο τον ίδιο κατακτητή σε διάστημα τριάντα ετών.

Ας δούμε τους λόγους που ένα καπνοχώρι στην πεδιάδα της Δράμας έγινε στόχος ωμών βιαιοτήτων και μάλιστα τρείς φορές. Στην ευρύτερη περιοχή του Δοξάτου και συγκεκριμένα στη θέση Δοξάτ-τεπέ (τούμπα) ανακαλύφθηκαν ευρήματα προϊστορικής περιόδου που πιστοποιύν την ύπαρξη νεολιθικού οικισμού. Στους ιστορικούς χρόνους κατατάσσονται ευρήματα όπως ένα κιονόκρανο δωρικού τύπου το οποίο βρίσκεται στον Ιερό Nαό Δοξάτου, μια επιτύμβια μαρμάρινη στήλη με επιγραφή «ΓΝΩΜΗ ΒΙΘΥΟΣ ΓΥΝΗ» και μια μαρμάρινη πλάκα που αναπαριστά τον Θράκα ιππέα. Κατά την Ρωμαική περίοδο η περιοχή ενσωματώνεται στο Βασίλειο της Μακεδονίας, μετά την μάχη των Φιλίππων το 46 π.Χ και αποτελεί Ρωμαική κώμη. Είκοσι λατινικές επιγραφές που ανακαλύφθηκαν μαρτυρούν την ύπαρξη της κώμης, η οποία παρόλο που εξαρτιόταν απο την πόλη των Φιλίππων είχε ξεχωριστή διοίκηση. Στους Βυζαντινούς χρόνους η περιοχή αυτή ονομάζεται «Δόκαλον». Κατά τον 17ο αιώνα το τοπωνύμιο «Δοξάτο» εμφανίζεται σε χειρόγραφο της Ιεράς Μονής της Παναγίας Αχειροποίητης του Παγγαίου και σε ένα περιηγητικό κείμενο του Τούρκου Εβλιά Τσελεμπή. Δοξάτο ήταν το εύχωρο δωμάτιο των Μακεδονικών σπιτιών που είχε ωραία θέα. Έτσι ήταν και η θέση του Δοξάτου στην ευρύτερη περιοχή του κάμπου.(1),(2)

Μετά την επανάσταση του 1821 το Δοξάτο αποτελεί σημαντικό οικονομικό και πολιτιστιστικό κέντρο της Ανατολικής Μακεδονίας. Η ανάπτυξη της οικονομίας βασίζεται στην καλλιέργια των σιτηρών, του καπνού και της αμπέλου. Το Δοξάτο φημίζεται για την εκλεκτή ποιότητα του καπνού που παρήγαγε. Όλα τα καπνά της περιοχής συγκεντρωνόταν από τους εμπόρους του Δοξάτου και διακινούνταν από το λιμάνι της Καβάλας. Επίσης εμφανίζεται στην περιοχή έντονη εκπαιδευτική και πολιτιστική δραστηριότητα. Πρίν το 1969 λειτουργούσε στο Δοξάτο αλληλοδιδακτικό σχολείο και νηπιαγωγείο από το 1878.Το 1876 λειτουργεί παρθεναγωγείο και αρρεναγωγείο.Το 1874 ιδρύεται ο γυμναστικός και φιλοπροοδευτικός σύλλογος «Φίλιπποι» οργανώνοντας αναγνωστήριο το οποίο στεγαζόταν σε τριώροφο κτίριο πλησίον του Ιερού Ναού του Αγίου Αθανασίου, μαζί με την φιλαρμονική και την μαντολινάτα. Από το 1879 κάνει την εμφάνιση της και η Αρχαιολογική Εταιρεία με αντικείμενο την συλλογή αρχαιολογικών και γλωσσικών ευρημάτων.Την περίοδο 1902-1909 αφήνει το στίγμα του στην περιοχή ο Μητροπολίτης Δράμας και αργότερα Σμύρνης, Χρυσόστομος. Την διετία 1908-1909 κτίστηκε το Δημοτικό Σχολείο Δοξάτου ,ένα πραγματικό αρχιτεκτονικό κόσμημα για την περιοχή απο τον αυστριακό αρχιτέχτονα Konrad von Vilas. Η κάτοψη του κτιρίου είχε σχήμα Ε συμβολίζοντας την Ελλάδα ή την Ελευθερία. (3)

Το 1869 εγκαινιάζεται ο περικαλλής Ιερός Ναός Αγίου Αθανασίου Δοξάτου, μια τρίκλητη ξυλόστεγη βασιλική με υπερκείμενο γυναικωνίτη. Το ξυλόγυπτο τέμπλο του ναού, έργο Ηπειρωτών μαστόρων.Τα πολύτιμα αντικείμενα και οι εικόνες προυποθέτουν οικονομική ευρωστία και μια ακμάζουσα οικονομική κοινότητα. (4)

Η οικονομική λοιπόν άνοδο λόγω της εμπορίας καπνού, η πολιτιστική και η εκπαιδευτική ανάπτυξη του τόπου, η θέση του Δοξάτου στον κάμπο της Δράμας ευρισκόμενο στην σκιά του Παγγαίου, ανάμεσα στην Αμφίπολη και στους Φιλίππους όπου περνά και η αρχαία Εγνατία, η οικοδομική αρχιτεκτονική του με τα αρχοντικά και τις επαύλεις, ο αστικός και κοσμοπολίτικος χαρακτήρας του, η επιμονή των Δοξατινών στη διατήρηση της Ελληνικής γλώσσας και της Ελληνικής Ορθόδοξης Παράδοσης ,η συμβολή τους στον Μακεδονικό Αγώνα και στους απελευθερωτικούς αγώνες του έθνους ήταν μερικοί απο τους λόγους που οδήγησαν στην λεηλάτηση του απο τους Βούλγαρους κατακτητές.(5)
Στον Α΄ Βαλκανικό πόλεμο, η περιοχή της Δράμας, όπως και όλη της Ανατολικής Μακεδονίας, κατελήφθη τον Οκτώβριο του 1912 από τους Βουλγάρους, για να απελευθερωθεί εν συνεχεία από τον ελληνικό στρατό κατά τον Β΄ Βαλκανικό Πόλεμο την 1η Ιουλίου 1913. Όταν όμως αποχωρούσαν, στις 29 Ιουνίου, κυνηγημένοι από τον Ελληνικό Στρατό, οι Βούλγαροι προκάλεσαν ολέθριες καταστροφές.Την Κυριακή 30 Ιουνίου, μια ίλη του Βουλγαρικού στρατού με επικεφαλείς τους Μπίρνεφ και Σιμεόνοφ με 120 ιππείς και πεζοπόρα τμήματα περικύκλωσαν το Δοξάτο με σκοπό να κατασφάξουν και να λεηλατήσουν το πλούσιο χωριό. Αφορμή στάθηκε η παρενόχληση της οπισθοφυλακής των Βουλγάρων απο ομάδα Ελλήνων προσκόπων (ένα στρατιωτικό σώμα με απόμαχους του Μακεδονικού Αγώνα) δίχως να υπάρχουν θύματα.

Ο απολογισμός ήταν τραγικός! Κατέσφαξαν ανηλεώς, 650 ανθρώπους (το 45% των 1500 κατοίκων) βίασαν γυναίκες , πυρπόλησαν 240 σπίτια ,80 καταστήματα και 10 μεγάλες αποθήκες καπνού. Η ζημιά από την φωτιά είχε υπολογιστεί στα 14 με 15 εκατομμύρια γαλλικά φράγκα. Με τους Βούλγαρους είχαν ενώσει τις δυνάμεις τους και πολλοί Τούρκοι που έμειναν στην κωμόπολη. Την 1η Ιουλίου το 21ο Σύνταγμα του ελληνικού στρατού έφθασε από τις Σέρρες και απελευθέρωσε την περιοχή, αντίκριζοντας παντού καπνούς και διάσπαρτα νεκρά ανθρώπινα κορμιά. Η σφαγή του Δοξάτου απασχόλησε τον διεθνή τύπο περιγράφωντας τις φρικαλεότητες των επιδρομέων. Παραθέτουμε ένα απόσπασμα από την ιταλική εφημερίδα ILSECOLO XIX:« Οι κάτοικοι έντρομοι συλλέξαντες ότι πολύτιμον είχον άρχισαν να φεύγωσιν πρός Καβάλαν και άλλοι δια της κοίτης του ξεροχείμαρρου προς τα όρη. Εκατοντάδες τινές εκλείσθησαν εντός των οικιών. Αίφνης ενεφανίσθη βουλγαρικό ιππικό και ήρχισε λυσσώδη καταδίωξη των φευγόντων. 400 Βούλγαροι στρατιώτες εισήρχοντο με εφ΄όπλου λόγχη ακολουθούμενοι υπό δύο αμαξών,φορτωμένων με πετρέλαιον. Το ιππικό εξ 120 ανδρών υπό των Μπιρνέφ και Σιμεόνοφ κατεδίωκαν τους φεύγοντας, άνδρας, γυναίκες και παιδιά ρίπτοντας αυτούς καταγής δια σπαθισμών».(6)
Ο Μητροπολίτης Αγαθάγγελος αναφέρει «ότι το φιλόκαλον, το φιλοπρόοδον, το ευφορώτατον και φιλογενέστατον Δοξάτο αμιλλώμενον, κατά την μόρφωσιν των κατοίκων, προς τη Δράμαν και εν τισίν υπερέχον αυτής, μετεβλήθη σήμερον εις ερείπια και οι κάτοικοι ως σφάγια».

Η ηρωική αυτοθυσία του Δοξάτου κατά την περίοδο της Βουλγαρικής κατοχής τιμήθηκε από την Ελληνική Πολιτεία με το Βασιλικό Διάταγμα του 1945 και με το χρυσό μετάλλιο της Ακαδημίας Αθηνών το 1985.Το 1998 με Προεδρικό Διάταγμα χαρακτηρίστηκε ως Μαρτυρική Πόλη και Εθνικό Σύμβολο. Η θύμηση των γεγονότων, δεν σημαίνει ότι ζητάμε εκδίκηση, αλλά το δικαίωμα στη μνήμη. Οι κατακτητές αφάνισαν 6.000 Έλληνες στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη ως στρατός κατοχής (1.124 θύματα μόνο στο Δοξάτο και απο τις τρείς σφαγές ) και οφείλουν μια μεγάλη ΣΥΓΓΝΩΜΗ στους συγγενείς των νεκρών για να αναπαυτούν οι ψυχές τους, ως ελάχιστος φόρος τιμής.

Η καταστροφή ήταν προμελετημένη βάσει στρατιωτικού σχεδίου, που διοργανώθηκε όχι από άτακτους κομιτατζήδες, αλλά από τακτικό στρατό ιππείς και πεζούς με πυροβόλα και αξιωματικούς. Σήμερα κανείς Βούλγαρος επίσημος δεν αισθάνθηκε την υποχρέωση να καταθέσει ένα απλό στεφάνι στα μνημεία των χιλιάδων θυμάτων της περιοχής μας, ούτε βέβαια επιστράφηκε κάποιο από τα αρπαγέντα κειμήλια της περιοχής μας, αλλά και της Ιεράς Μονής Εικοσιφοίνισσας. Σήμερα οι πόλεμοι αυτοί αποτελούν ορόσημο για την ελληνική ιστορία, για την εδαφική επέκταση του κράτους και για τα εθνικά ιδεώδη. Και ακόμη τα γεγονότα αυτά οριοθέτησαν νέους σταθμούς και ανέδειξαν νέα σύμβολα όχι μόνο για τις τοπικές ιστορίες, αλλά γι’ αυτήν του Έθνους.(7) Δόξα και τιμή στους μάρτυρες και ήρωες του Δοξάτου για την ανιδιοτελή αυταπάρνηση και τη θυσία τους για τα ιδανικά της πατρίδας και της ελευθερίας!Τους χρωστάμε σήμερα την ειρηνική συνύπαρξη μας και είθε να γίνουμε μιμητές τους!Αιωνία τους η μνήμη!

Νικόλαος Μάτσικας
ΜΑ, MSc, Θεολόγος, Yγιεινολόγος
Αντιπρόεδρος Συμβουλίου Κοινότητας Δοξάτου

 

Πηγές:
1.Γεωργιάδης Θ. Νικόλαος, (Δοξάτο,Προιστορική Εποχή μέχρι τους Βυζαντινούς Χρόνους, Δοξάτο Ιστορικά και Λαογραφικά ανάλεκτα και λεχθέντα, Πρακτικά ημερίδας 13-5-2007, Πολιτιστικός Σύλλογος Δοξάτου, Δοξάτο 2008,63-70.
2. Κυριαζάκη Κατερίνα ,(Διατρέχοντας την Ιστορία του Δοξάτου) Δοξάτο Ιστορικά και Λαογραφικά ανάλεκτα και λεχθέντα, Πρακτικά ημερίδας 13-5-2007, Πολιτιστικός Σύλλογος Δοξάτου, Δοξάτο 2008,71-79.
3.Παπαθεμελής Ιωάννης, (Τα Εκπαιδευτήρια Δοξάτου:εκπάιδευση και κοινωνία) β΄Επιστημονική ημερίδα 22 Ιουνίου 2013,Δοξάτο, 1883-1913: από την ανάπτυξη στην καταστοφή και την απελευθέρωση, Δήμος Δοξάτου 2014,131-144.
4. Π. Αγγέλου,Τοπαρλάκης Κυριάκος,(Ο Ιερός Ναός Αγίου Αθανασίου και η Ελληνική Ορθόδοξη Κοινότητα Δοξάτου 1869-1913) β΄Επιστημονική ημερίδα 22 Ιουνίου 2013,Δοξάτο, 1883-1913: από την ανάπτυξη στην καταστοφή και την απελευθέρωση, Δήμος Δοξάτου 2014,83-102.
5.Φιλίππεια Δοξάτου (ΔΗΚΕΔΗ Δοξάτου).
6.Διαδικτυακή πηγή “Σαν Σήμερα.gr” Η σφαγή του Δοξάτου ,Αφιέρωμα στους Βαλκανικούς Πολέμους.
7.Στυλίδου Μαρία σ.Εκπαιδευτικός (Άλλες πόλεις δοκιμάστηκαν οικιλοτρόπως «πλην το Δοξάτον υπέστη τα πάνδεινα») http://neadoxatou.blogspot.com/2020/06/blog-post_29.html.

ΔΗΜΟΣ ΔΡΑΜΑΣ

1. ΙΣΤΟΡΙΑ

2. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

3. ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ

ΔΗΜΟΣ ΔΟΞΑΤΟΥ

1. ΙΣΤΟΡΙΑ

2. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

3. ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ

ΔΗΜΟΣ ΠΑΡΑΝΕΣΤΙΟΥ

1. ΙΣΤΟΡΙΑ

2. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

3. ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ

ΔΗΜΟΣ ΠΡΟΣΟΤΣΑΝΗΣ

1. ΙΣΤΟΡΙΑ

2. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

3. ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ

ΔΗΜΟΣ Κ. ΝΕΥΡΟΚΟΠΙΟΥ

1. ΙΣΤΟΡΙΑ

2. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

3. ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ

sxoli odigon georgiadis

parxarides triantafillos banner

koutsiana banner

© 2018 Destanea. All Rights Reserved. ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΡΕΝΑ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΟΥ | ΑΙΓΑΙΟΥ 4 ΔΡΑΜΑ, 66100 | 6932416400 - eirtrian@otenet.gr