rena

rena

Αναφερόμενος στο έθιμο που αναβιώνει και στον Ξηροπόταμο ο πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου κ. Στέργιος Δεμίσης ανέφερε ότι στον Ξηροπόταμο κάθε χρόνο στις 6 και 7 Ιανουαρίου αναβιώνει το έθιμο των Αράπηδων. «Στις 6 Ιανουαρίου βγαίνει η Τσέτα σ’ όλο το χωριό για να ευχηθεί τα χρόνια πολλά. Το αυτό πράττει και στις 7 Ιανουαρίου σ’ όλα τα σπίτια που έχουν Γιάννη. Το δρώμενο κορυφώνεται στην κεντρική πλατεία του χωριού στις 7 Ιανουαρίου, στις 3 το μεσημέρι, με άφθονη γίδα και κόκκινο κρασί. Περιμένουμε όλο τον κόσμο για να γλεντήσουμε την ημέρα αυτή για το καλό του χρόνου».

Το τριήμερο των Θεοφανείων, από τις 6 μέχρι τις 8 Ιανουαρίου, στο Βώλακα κάθε ημέρα υπάρχουν ξεχωριστές εκδηλώσεις και δρώμενα. Η κορύφωση των δρωμένων θα γίνει στις 8 Ιανουαρίου, με τις εκδηλώσεις για τη γιορτή της Μπάμπως, το σατυρικό γάμο και τις «αρκούδες». Ο γάμος θα ξεκινήσει στις 2μ.μ. και θα κρατήσει μέχρι τις 5 το απόγευμα.
Ο Πρόεδρος του πολιτιστικού συλλόγου κ. Άρμεν Δημήτριος, καλεί όλο τον κόσμο να επισκεφτεί το διάστημα αυτό το Βώλακα να παρακολουθήσει αλλά και να συμμετάσχει στα δρώμενα του χωριού. «Πρόκειται για ένα τριήμερο παραδοσιακό γεμάτο από δρώμενα, τραγούδι, έθιμα και χορό. Ανήμερα των Θεοφανείων υπάρχει το έθιμο της μπάρας. Οι νέοι του χωριού με τη συνοδεία των παραδοσιακών λαϊκών οργάνων (Γκάιτα και Νταχαρές) παίρνουν τους νεόνυμφους της προηγούμενης χρονιάς και διασχίζουν τα Αγιασμένα νερά που βαπτίστηκε ο Χριστός. Την νύχτα 6 προς 7 Ιανουαρίου οι νέοι του χωριού κλέβουν διάφορα αντικείμενα από τα σπίτια των ελεύθερων κοριτσιών και τα εκθέτουν στην πλατεία. Αμέσως μετά τη Θεία Λειτουργία του Αη Γιαννιού οι γονείς κατεβαίνουν στην πλατεία για να αναγνωρίσουν και να παραλάβουν τα αντικείμενα τους εφόσον προηγουμένως τα πληρώσουν.
Την ίδια μέρα στην πλατεία του χωριού μέσα στα καζάνια βράζουν γίδες οι οποίες διανέμονται σ’ όλο τον κόσμο με την έξοδο των Αράπηδων. Στις 3 το απόγευμα εμφανίζονται οι Αράπηδες από τα σοκάκια του χωριού και καταλήγουν στην πλατεία.
Οι Αράπηδες δρουν κατά ομάδες με αρχηγό τον Τσαούση ο οποίος είναι άνδρας ντυμένος με παραδοσιακή φορεσιά και τη νύφη ο οποίος είναι πάλι άνδρας ντυμένος με παραδοσιακή γυναικεία φορεσιά του χωριού.
Την επόμενη μέρα 8 Ιανουαρίου, ημέρα της Μπάμπως, ξεκινά με τον παραδοσιακό γάμο με όλα τελετουργικά ενός κανονικού γάμου. Συγχρόνως βγαίνουν και οι αρκούδες, που είναι νέοι ντυμένη με δέρμα αρκούδας, σ’ όλο τους το σώμα, στη μέση έχουν μία ντράγκα και στο ένα χέρι κρατάνε ένα κόκκαλο. Ο Αρκουδιάρης χτυπά με τα δύο χέριά του την τράγκά του, για εκφοβισμό και ως παραλήρημα ερωτισμού.
Εύχομαι σε όλους χρόνια πολλά, και η καινούργια χρονιά να τους χαρίσει υγεία, δύναμη, υπομονή και αγάπη με σεβασμό στον πολιτισμό» αναφέρει ο κ. Άρμεν

Ο Πολιτιστικός Σύλλογος Καλής Βρύσης, πιστός εκφραστής της μεγάλης παράδοσης, διοργανώνει και για άλλη μια φορά το πανάρχαιο Δρώμενο «Μπαμπούγερα» στις 6, 7 και 8 Ιανουαρίου, το οποίο έχει τις ρίζες του στην αρχαία εποχή και συνδέετε άμεσα με τη λατρεία του Θεού Διόνυσου.
Όπως αναφέρει ο πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Παλλικάρης Αθανάσιος, «Οι εκδηλώσεις ξεκινούν το πρωί της 6ης Ιανουαρίου, έξω από τον ιερό ναό του αγίου Νικολάου, πλήθος Μπαμπούγερων περιμένουν τον κόσμου που βγαίνει από την εκκλησία και αρχίζουν να τον πειράζουν για το καλό της χρονιάς. Στο ένα τους χέρι κρατούν τον ντουρπά και σταχτώνουν τον κόσμο για το καλό της χρονιάς. Καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας από κάθε σοκάκι του χωριού ξεπετιούνται Μπαμπούγερα. Το δρώμενο χαρακτηρίζεται από τον αυθορμητισμό του.
Την δεύτερη μέρα, του Αη Γιαννιού πάντα με την παρουσία των Μπαμπούγερων, τα χορευτικά του Πολιτιστικού Συλλόγου παρουσιάζουν χορούς και τραγούδια του χωριού με την Γκάιντα και τον Νταχαρέ, ενώ στη συνέχεια ακολουθεί μεγάλο γλέντι στην πλατεία του χωριού. Μόλις νυχτώσει, ομάδες Μπαμπούγερων γυρίζουν τα σπίτια των εορταζόμενων Γιάννηδων και τους εύχονται χρόνια πολλά.
Την επομένη 8 Ιανουαρίου που είναι και η αποκορύφωση του δρωμένου, τελείται το Διονυσιακός σατιρικός γάμος, ο οποίος με πομπή ξεκινά από την αίθουσα του Πολιτιστικού Συλλόγου και συνοδεία των παραδοσιακών οργάνων η πομπή με τη νύφη καταλήγει στην κεντρική πλατεία του χωριού. Στο σατυρικό γάμο, ένας από τους μασκαράδες ντύνεται γαμπρός, ένας νύφη, ένας παριστάνει τον παπά και κλείνουν εορταστικές εκδηλώσεις στην πλατεία του χωριού, όπου αναπαριστάται μια παρωδία γαμήλιας τελετής, προσφέροντας αρκετό γέλιο στους κατοίκους αλλά και στους πολλούς επισκέπτες του χωριού. Προσφέρεται σε όλους τους επισκέπτες άφθονο κρασί και τσίπουρο και είναι μια μοναδική ευκαιρία σ’ όλο τον κόσμο να παρακολουθήσει ένα ξεχωριστό δρώμενο, ξακουστό σ’ όλη την Ελλάδα»

Κορυφαίο πολιτιστικό γεγονός για το Μοναστηράκι είναι οι ‘Αράπηδες’, ένα έθιμο με μορφή δρώμενου, που τελείται την ημέρα των Θεοφανείων. Την ονομασία του την οφείλει στη μεταμφίεση των πρωταγωνιστών του, στην οποία κυριαρχεί το μαύρο χρώμα.
Την ίδια ημέρα των Θεοφανείων, παράλληλα με το δρώμενο, τελούνται και τα θρησκευτικά νόμιμα, σύμφωνα με το εκκλησιαστικό τελετουργικό και το τοπικό εθιμικό τυπικό που είναι το εξής:ο ιερέας γυρίζει όπως γίνεται και στα άλλα μέρη από την παραμονή της μεγάλης εορτής και ραντίζει τα σπίτια με αγιασμό, διώχνοντας μακριά σύμφωνα με τις πανελλήνιες δοξασίες κάθε κακό, ιδιαίτερα τους καλικάντζαρους. Τα πλάσματα αυτά της νεοελληνικής μυθοπλασίας, κυριαρχούν τις μέρες του Δωδεκαήμερου σε λαϊκές διηγήσεις και δοξασίες.
Οι ‘Αράπηδες’ φορούν μαύρες, φλοκωτές, ποιμενικές κάπες, που καλύπτουν όλο το σώμα και εντυπωσιακές υψικόρυφες προσωπίδες- κεφαλοστολές από γιδοπροβιές. Στη μέση τους κρεμούν τρία μεγάλα κουδούνια αρμονικά συνταιριασμένα από έμπειρους συγχωριανούς. Στα χέρια τους κρατούν από ένα μεγάλο, ξύλινο σπαθί και ένα σακουλάκι με στάχτη του Δωδεκαημέρου, με το οποίο χτυπούν όσους συναντούν, ‘για το καλό’ –Τα κουδούνια και οι στάχτες πιστεύεται ότι έχουν αποτρεπτικές ιδιότητες του κακού. Στην ομάδα των ‘Αράπηδων’ –την ‘τσέτα’- όπως λέγεται, μετέχουν ενεργά και άλλοι μεταμφιεσμένοι, όλοι τους ευσταλείς και ενθουσιώδεις νέοι του χωριού. Είναι οι ‘Γκιλίγκες’, οι ‘Παπούδες’ και οι ‘Εύζωνοι-Τσολίαδες’.

79af8aec56dc576e2fcbe3b2f46516ce XL

Οι ‘Γκιλίγκες’ ντύνονται με παραδοσιακές γυναικείες φορεσιές. Φορούν άσπρη βράκα από βαμβακερό υφαντό. Από πάνω περνούν μακρύ, άσπρο πουκάμισο, που φτάνει ως τα γόνατα και στον ποδόγυρο του διακρίνονται πολύχρωμα κεντίδια. Πάνω από το πουκάμισο φορούν τη λεγόμενη ‘αντεριά’, πιο κοντή από αυτό και με μανίκια, φτιαγμένη από ύφασμα καπιτονέ ή χασέ, σκούρο πράσινο ή ανοιχτό κόκκινο στις εξωτερικές επιφάνειες και ενισχυμένο ενδιάμεσα με βαμβάκι. Στη συνέχεια φορούν ξεμανίκωτο πανωφόρι, που φτάνει λίγο πιο πάνω από την ‘αντεριά’, φτιαγμένο από χοντρή μαύρη τσόχα, κεντημένη γύρω- γύρω στις άκρες με γαϊτάνι. Φορούν επίσης πολύχρωμη, με μεγάλα τετράγωνα, υφαντή, μάλλινη ποδιά και στη μέση δένεται με τη βοήθεια χειροποίητης, τσόχινης ζώνης, ολοκέντητης με πολύ μικρές πολύχρωμες χάντρες, που σχηματίζουν μικρά λουλούδια. Στο κεφάλι βάζουν χρωματιστή, λουλουδάτη μαντίλα (τσερβέτα), με χρυσές ή ασημένιες πούλιες στις άκρες. Στο χέρι κρατούν ένα άλλο μαντήλι.
Οι ‘Παπούδες’ φορούν τις παλιές, γιορτινές, τοπικές, αγροτικές ενδυμασίες: μαύρη βράκα, άσπρο πουκάμισο, μαύρο υφασμάτινο ζωνάρι τυλιγμένο στη μέση, στο πάνω μέρος του οποίου διακρίνονται οι πούλιες μιας μαντίλας(τσέβρας), μαύρο γιλέκο, κοντό, μαύρο σακάκι, μακριές, μαύρες πλεχτές μέχρι το γόνατο κάλτσες και μαύρη τραγιάσκα στο κεφάλι. Στο χέρι κρατούν γκλίτσα ή πλεκτό κορδόνι.
Οι ‘Τσολιάδες’ φορούν μια ιδιόμορφη φουστανέλα, ως αντιπροσωπευτικό εθνικό ένδυμα, με ριγμένες στην πλάτη τους πολύχρωμες μαντίλες(τσέβρες) και στο κεφάλι τους βάζουν μια άλλη μαύρη μαντίλα με κρόσσια, σαν κεφαλόδεσμο.
‘Παπούδες’ και ‘Τσολιάδες’ μπήκαν στην ‘τσέτα’ σε νεώτερους χρόνους, οι πρώτοι για να τιμήσουν τις περασμένες γενιές, οι δεύτεροι για να τονίσουν στα χρόνια της σκλαβιάς την ελληνικότητα των Μακεδόνων και το ακμαίο τους φρόνημα.
Παλαιότερα, αρχηγοί της ομάδας που συντόνιζαν τα μέλη της, ήταν οι ‘τσεταμπάσηδες’, γνωστά πρόσωπα της τοπικής κοινωνίας. Μοναστηρακιώτες που για χρόνια μεταμφιέζονταν και οι ίδιοι. Απαραίτητοι συνοδοί της ‘τσέτας’ σήμερα, όπως και παλιά, είναι οι τοπικοί οργανοπαίχτες, δεξιοτέχνες όλοι τους του ‘κεμενέ’(λύρα) και του ‘νταϊρέ’(ντέφι). Το ντύσιμο των μελών της ‘τσέτας’ απαιτεί μεγάλη δεξιοτεχνία και προσοχή, ιδιαίτερα του ‘Αράπη’. Χρειάζεται πάντοτε για αυτό το σκοπό η βοήθεια κάποιου συγχωριανού γνώστη του εθίμου. Ήταν μια μικρή ‘ιεροτελεστία’ που απαιτούσε χαρά και τραγούδι.
Προάγγελος της τέλεσης του δρώμενου είναι ομάδες από παιδιά, τα οποία από το απόγευμα της παραμονής των Θεοφανείων, τριγυρίζουν στους δρόμους και τους του χωριού, χτυπώντας τα κουδούνια που την επομένη θα φορέσουν οι ‘Αράπηδες’.
Πρωί-πρωί, ανήμερα των Θεοφανείων, η ‘τσέτα’ μαζί με τους οργανοπαίχτες ξεκινά και επισκέπτεται με τη σειρά όλα τα σπίτια του χωριού. Τραγούδια, ευχές, πειράγματα, κεράσματα και το γλέντι δεν αργεί να στηθεί. Μέχρι το μεσημέρι έχει μεταφερθεί η γιορτινή ατμόσφαιρα σ’όλο το χωριό, προσφέροντας απλόχερα την ευθυμία, τη χαρά σε κάθε σπίτι, προετοιμάζοντας κατάλληλα όλους τους συγχωριανούς για το μεγάλο χορό που θα στηθεί νωρίς το απόγευμα. Γύρω στις τρεις, ο κόσμος έχει ήδη συγκεντρωθεί στην πλατεία και περιμένει την ‘τσέτα’ και τους οργανοπαίχτες για να ξεκινήσει ο χορός. Σε λίγο ακούγεται ο ήχος των μεγάλων κουδουνιών και οι ‘Αράπηδες’ πραγματοποιούν μια εντυπωσιακή είσοδο στην πλατεία, κραδαίνοντας τα μεγάλα, ξύλινα σπαθιά τους και σκορπώντας στάχτες δεξιά και αριστερά. Με τον τρόπο αυτό ανοίγουν τον δρόμο για τα υπόλοιπα μέλη της ‘τσέτας’, με πρώτους-πρώτους τους ‘Τσολιάδες’, που ακολουθούν χορεύοντας υπό τους ήχους της λύρας και του νταϊρέ. Σ’ ολόκληρη την πλατεία κυριαρχεί πια η ‘τσέτα’. Κανείς δεν τολμά να διεισδύσει σ’ αυτήν.
Κόσμος πολύς, όχι μόνο από το χωριό αλλά και από τις γύρω περιοχές, συνωστίζεται στις άκρες τις πλατείας, παρακολουθώντας τους ‘Τσολιάδες’ να χορεύουν και τους ‘Αράπηδες’ να περιφέρονται στο κέντρο της πλατείας, χωρίς να επιτρέπουν σε κανένα να καταλάβει τον χώρο.
Σε λίγο στήνεται τρανός, κοινοτικός χορός, με πρώτους τους ηλικιωμένους του χωριού. Ο κύκλος του χορού πρέπει να είναι ένας και μοναδικός από την αρχή ως το τέλος της γιορτής. Παλαιότερα δεν επιτρεπόταν ούτε οι άνδρες να ανακατευτούν με τις γυναίκες, αλλά ούτε και οι ηλικίες. Πρώτοι οι ηλικιωμένοι και ακολουθούσαν άνδρες νεώτεροι σε ηλικία, έπειτα οι ηλικιωμένες και μετά οι νεώτερες και τον κύκλο έκλειναν τα μικρά παιδιά, σε μια ουσιαστική μύησή τους στην τοπική, χορευτική δημιουργία.

ARAPIDES 3

Όταν έχει σχηματιστεί ο επιβλητικός κύκλος του χορού, δύο ‘Αράπηδες’ απαγάγουν μια ‘Γκιλίγκα’, μόλις όμως απομακρυνθούν λίγο, την απελευθερώνουν δύο ‘Τσολιάδες’ και αυτή ξαναμπαίνει στο χορό. Κατά την διάρκεια επίσης του χορού, μια ‘Γκιλίγκα’ πλησιάζει τον πρωτοχορευτή, του ρίχνει στον ώμο την τσέβρα της και εκείνος δίνει φιλοδώρημα για την τσέτα. Ο κυριότερος όμως ρόλος που επωμίζονται οι ‘Γκιλίγκες’ στην περίπτωση αυτή, είναι να μη διαταράσσεται η τάξη και το εθιμικό του χορού. Δημοφιλής τοπικός χορός είναι η ‘παϊτούσκα του Δρανόβου’.
Ο χορός στην πλατεία διαρκεί ώρες πολλές. Με την ανοχή των ‘Αράπηδων’, ή σε διαλείμματα του χορού, δύο μεταμφιεσμένοι, παριστάνοντας την αρκούδα και τον αρκουδιάρη, σκορπίζουν γέλιο και πρόσθετη χαρά, ενθουσιάζοντας μικρούς και μεγάλους με τα φερσίματα και τους σατυρικούς μιμητισμούς τους. ‘Όταν πλησιάζει ο ήλιος να βασιλέψει, ξεκινά το εικονικό όργωμα και η σπορά. Το ξύλινο άροτρο σέρνουν δύο ψηλόσωμοι ‘Αράπηδες’, με ζευγολάτη ένα ‘Τσολιά’ και σπορέα κάποιο παλιό γεωργό του χωριού. Θέαμα πραγματικά εντυπωσιακό, με βαθύ συμβολισμό κάτω από τον εύθυμο, σήμερα, χαρακτήρα του. Όργωμα και σπορά αντιπροσωπεύουν βασικά έργα βιοπορισμού και τα έργα του κύκλου αυτού, όπως και τα εργαλεία του, καλύφθηκαν προαιώνια από το πέπλο του θρύλου και της ιερότητας.
Ακολουθεί ολονύχτιο γλέντι στα καφενεία του χωριού, με ‘κεμενέδες’ και ΄νταϊρέδες’. Η άλλη μέρα βρίσκει τους τελεστές του δρώμενου με την ικανοποίηση ότι εκπλήρωσαν ένα χρέος στον ίδιο τους τον εαυτό και στους συγχωριανούς τους, συνεχίζοντας ό,τι και οι προγονοί τους σεβάστηκαν ακόμη και στα χρόνια της σκλαβιάς.
Το δρώμενο λήγει τυπικά το βράδυ της γιορτής του Αγίου Αθανασίου, στις 18 Ιανουαρίου, που ‘τελειώνει το χτύπημα του ‘νταϊρέ’, όπως λένε, σταματούν δηλαδή τότε οι γιορτές και αρχίζουν οι δουλειές του χωριού με τον συνηθισμένο ρυθμό. Τη βραδιά αυτή γλεντούν και πάλι όλοι όσοι πήραν μέρος στη γιορτή των Θεοφανείων, τρώγοντας χαλβά με υλικά, τα οποία αγόρασαν με τα χρήματα που συγκέντρωσαν στον αγερμό τότε, στις επισκέψεις τους δηλαδή στα σπίτια. Στο γλέντι πρωτοστατούν και πάλι η λύρα και ο νταϊρες.
Όπως συμβαίνει με πολλές εθιμικές εκδηλώσεις, έτσι και οι Μοναστηρακιώτες ερμηνεύουν το δρώμενο τους σύμφωνα με την τοπική δοξασιολογία και παράδοση. Λέγεται δηλαδή ότι οι μεταμφιεσμένοι με τα κουδούνια και με την στάχτη διώχνουν μακριά κάθε κακό. Ένα κακό, που στα χρόνια της σκλαβιάς ταυτιζόταν όχι μόνο με τα παγανά του Δωδεκαημέρου, αλλά και με τον κάθε δυνάστη της περιοχής.
Απόηχος άλλης παράδοσης δίνει στο δρώμενο διαφορετικές διαστάσεις:Α) ‘Όπως έλεγαν παλαιότερα τα κουδούνια είχαν έρθει στο χωριό σε ανάμνηση μιας μάχης που έκανε ο Μέγας Αλέξανδρος για να διαλύσει τους ελέφαντες που απέλυσε ο Πώρος, βασιλιάς των Ινδιών κατά την μάχη με τον Μέγα Αλέξανδρο. Για να φοβήσουν τους ελέφαντες οι στρατιώτες του Μεγάλου Αλεξάνδρου βάλανε κουδούνια και μαύρα δέρματα, βάφτηκαν και οι ελέφαντες βλέποντάς τους τράπηκαν σε φυγή και οι Μακεδόνες κέρδισαν την μάχη. Το γεγονός αναφέρεται στη ‘Φυλλάδα του Μεγάλου Αλεξάνδρου’.
Β)Η αληθινή όμως ερμηνεία του δρώμενου στο Μοναστηράκι βρίσκεται στους αυθόρμητους λόγους μιας παλαίμαχης αγρότισας του χωριού: ‘κάνομε τους Αράπηδες για το καλό, για τη σοδειά μας. Είναι έθιμο πολύ παλιό παραδοσιακό. Έτσι το βρήκαμε, έτσι το συνεχίζουμε. Συνέχεια είναι. Κάθε χρόνο, πάππου προς πάππου. Προσπαθούμε όσο μπορούμε να γίνεται πιο καλά’.
Ο άνθρωπος της υπαίθρου, με κληρονομημένη διαίσθηση αιώνων, έχει την συνείδηση ότι το έθιμο του χωριού του δεν αποτελεί μια απλή και μόνο εκδήλωση χαράς ή μια αιτία ξεφαντώματος. Εξυπηρετεί κάποιο βαθύτερο σκοπό. Ο σκοπός αυτός, όπως δείχνουν και άλλες παρεμφερείς εκδηλώσεις στον ευρύτερο ελληνικό χώρο, αποβλέπει βασικά και πρώτιστα στην καλή υγεία και την πλούσια παραγωγή.
Προβιές και ζωομορφισμός, μάσκες και κεφαλοστολές, κουδούνια και θόρυβοι, στάχτη και σταχτώματα, μιμητικό όργωμα και εικονική σπορά, χορός και αγερμοί, ευωχία και ευχές οδηγούν σε μια πρωταρχική, μαγικοθρησκευτική ιδέα, πυρήνα πολλών αγροτικών τελετουργιών, που επιδιώκουν να επενεργήσουν στην γονιμότητα και την καρποφορία της γης. Η τελετουργία των ‘Αράπηδων καλύπτει την ψυχική ανάγκη και την εκπλήρωση του καθήκοντος προς την τοπική κοινότητα όπως κληροδοτήθηκε από τις γενιές που πέρασαν. ‘Κάνομε τους ‘Αράπηδες’ για το καλό, για τη σοδειά μας…. Έτσι το βρήκαμε, έτσι το συνεχίζουμε…

Ο πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Μοναστηρακίου
Γιάννης Παπουτσής

 

Στην αρχαία Ελλάδα, το – κλεινόν ή μη – άστυ διέθετε κάποιους χώρους κεντρικούς και κυκλικούς, όπου η θεά Εστία ρίζωνε και συντηρούσε τις δραστηριότητες των ανθρώπων. Κατ’ επέκτασιν, κάθε εστία/οικία, προσκολλημένη στη γη, έμοιαζε κατά τον Ζαν Πωλ Βερνάν με «ομφαλό που ρίζωνε το σπίτι στο χώμα». Για λόγους ιστορικούς, οικονομικούς, πολιτικούς και θρησκευτικούς, οι σύγχρονες δυτικές πόλεις διατήρησαν την αναγκαιότητα ενός κέντρου, που, ως εικόνα σφαιρική και ομόκεντρη της μνήμης και της ταυτότητας μιας πόλης, συμβολίζει την ενότητα ενός κατακερματισμένου αστικού χώρου, δηλαδή το σημείο συνάθροισης και συγκέντρωσης των κατοίκων της πόλης. Άρα, «πηγαίνω στο κέντρο [μιας πόλης] σημαίνει συναντώ την κοινωνική “αλήθεια”, δηλαδή, συμμετέχω στην υπέροχη πληρότητα της “πραγματικότητας”», αποφαίνεται ο γάλλος θεωρητικός Ρολάν Μπαρτ.
Από την άλλη, το κέντρο μιας σύγχρονης πόλης – εύκολα, πλέον, προσβάσιμο στον πολύ κόσμο, λόγω της διεύρυνσης των οδικών αρτηριών και της εξέλιξης των μέσων μαζικής μεταφοράς – διαθέτει παραδοσιακές ή μη πλατείες, που ενσωματώνονται αρμονικά στον αστικό χώρο, επιτρέποντας τη συνάθροιση και την πρόσμειξη των κατοίκων μιας πόλης. Υπάρχουν ποικίλες πλατείες: κυκλικές, ημικυκλικές, τριγωνικές, τετράγωνες ή πολυγωνικές, αλλά, κυρίως, υπάρχουν «πλατείες ανοιχτές», ως σημεία σύγκλισης πολλών αρτηριών, και «πλατείες κλειστές», ως χώροι προέκτασης μνημείων, μουσείων ή εκκλησιών. Οι πλατείες σε μια πόλη είναι το ξέφωτο που ο οδοιπόρος σταματά. Είναι εκεί που οι άνθρωποι στήνουν μνημεία και τα καφενεία βγάζουν καρέκλες. Ένας τόπος σαν την αρχαία Αγορά, που οι πολίτες μαζεύονται να συζητήσουν, ν’ αποφασίσουν ή να περάσουν τη μοναξιά τους συντροφικά.
Εν τέλει, για να εστιάσουμε το ενδιαφέρον μας στην πόλη της Δράμας, αυτή διαθέτει ποικίλες πλατείες Μικρές, μεγάλες, άσημες και διάσημες. Απ’ όλες όμως τις πλατείες, μία ξέρουμε, ως Δραμινοί, πολύ καλά. Την Πλατεία Ελευθερίας. Παρ’ όλες τις αλλαγές που μεσολάβησαν, κι ας έφυγαν τα τραπεζάκια, κι ας κόπηκαν δέντρα, αυτή παραμένει το κέντρο αναφοράς για όλους μας. Είναι ο ομφαλός της πόλης

Η πλατεία της Δράμας τον 17ο αιώνα
Η μόνη αξιοσημείωτη αναφορά για την περιοχή χρονολογείται στο δεύτερο μισό του 17ου αιώνα. Στηρίζεται στη μαρτυρία του Τούρκου Μουζεϊνη περιηγητή Εβλιά Τσελεμπή που χαρακτηριστικά περιγράφει:
«Εις το κέντρον της πόλεως και έμπροσθεν το Εσκί Τζαμί (Άγιος Νικόλαος) τροφοδοτούμενη από τα γάργαρα νερά υπερεκατόν πηγών που αναβλύζουν επί τόπου, ευρίσκεται η περίφημος τεχνητή λίμνη της Δράμας, της οποίας η ωραιότης είναι αφάνταστος. Ολόκληρος ο βυθός της είναι εστρωμένος με λευκόν μάρμαρον, περιβάλλεται κυκλικώς από αιωνοβίους πλατάνους και κομψάς ιδιωτικάς επαύλεις. Τα βαθύσκια γιγαντιαία δένδρα, πολλά των οποίων ως λέγεται αριθμούν βίον χιλίων ετών με την εκκωφαντικής συναυλίαν χιλιάδων πολυχρώμων ωδικών πτηνών, δίδουν εις το τοπείον μεγαλοπρέπειαν, ομοίαν της οποίας δεν συνήστησα ούτε εις τας χώρας των αράβων, ούτε των Ρωμαίωνμ ούτε εις το Κορασάν, την Μπουχάρα και την Γερμανίαν.
Το ύψος των κρυσταλλίνων υδάτων της λίμνης, φτάνει μέχρι του στήθους του ανθρώπου, η δε έκτασις της είναι τοιαύτη, ώστε δύναται να περιλάβη ανέτως πεντακοσίους κολυμβητάς.
Τετράκις του έτους, καθ’ έθιμον όλος σχεδόν ο πληθυσμός, συν γυναιξί και τέκνοις συγκεντρώνονται γύρω από τον επίγειον αυτόν Παράδεισον και οι νέοι αμφοτέρων των φύλων, αφού διασκεδάσουν με τις κούνιες που στήνουν εις τους κλάδους των δένδρων ξεχύνονται ομαδικώς εις την λίμνην και με απαράμιλον χάριν καλυμβούν, παίζουν και περιπτύσσονται, χωρίς κανείς από τους θεατές να σκανδαλισθή από το υπέροχο θέαμα των ζωντανών αγαλμάτων που αντικρύζει. Είναι έθιμον τοπικόν που το σέβονται όλοι. Ταυτοχρόνως το πλήθος παρακολουθεί τους ακροβάτας, τους μουσικούς και τους ταχυδακτυλουργούς που συρρέουν πανταχόθεν επί τη ευκαιρία των εορτών, ενώ εκ παραλλήλου εκατοντάδες πωληταί εδεσμάτων και αναψυκτικών εγκατεστημένοι εις πρόχειρα παραπήγματα, διαλαλούν εις όλους τους τόνους τα εμπορεύματα των.
Αι εορταί συνεχίζουν επί τρία ημερόνυχτα. Κατά τας νύχτας τα φώτα των χιλιάδων φανών δίδουν εις το τοπείον ονειρώδη όψιν και το θέαμα είναι απείρως φαντασμαγορικώτερον. (Απόσπασμα από τη Ιστορία της Δράμας 1969 του Φώτη Τράρχη κεφ Ένας αγράμματος σουλτάνος).
Μία έμμεση μνεία για τα μεγάλα δέντρα της Πλατείας περί το 1805 γίνεται στο βιβλίο του Β. Κ. Πασχαλίδη «Δραμινά Ιστορικά» όπου περιγράφει : «εκ των συλληφθέντων ανδρών του Νικοτσάρα άλλοι εφονεύθησαν εις το Ροδολείβος εντός της αποθήκης του Κιόρ- Φετά μπέη, άλλοι εκρεμάσθησαν εις τους πλατάνους της κεντρικής πλατείας της πόλεως Δράμας και άλλοι μετήχθησαν εις την Ζίχνη όπου εφονεύθησαν κατόπιν διαταγής του Χασάν πασά..»

Ιστορική εξέλιξη
Θα μπορούσε κανείς να υποθέσει ότι με την ανάπτυξη της εκτός των τειχών πόλης της Δράμας και τη δημιουργία της «περιοχής αγοράς» κατά μήκος των δύο όχθων του χειμάρρου Μοναστηρακίου (βλ πρακτικά επιστημονικής συνάντησης 1989 «Η Δράμα και η περιοχή της» εισήγηση Κορνηλίας Τρακασοπούλου – Τζήμου «Δράμα: από την Οθωμανική στη Νεοελληνική Πόλη») η εν λόγω περιοχή της Πλατείας λειτουργούσε ως τόπος συνάντησης και συνεύρεσης των κατοίκων της.
Παράλληλα ο ρόλος της «ως πλατείας», να φιλοξενεί κοινωνικές και θρησκευτικές εκδηλώσεις και επομένως να αποτελεί χώρο στάσης και όχι περάσματος μόνο, την κατέστησε τον ομφαλό της πόλης
Σημαντικά ιστορικά γεγονότα διαδραματίστηκαν στο χώρο αυτό όπως ο απαγχονισμός του Άρμεν (1905 κατά Β. Πασχαλίδη), παλαϊκές συγκεντρώσεις 1919, η σφαγή από τους Βουλγάρους το 1941, τα οποία σηματοδοτούν το χώρο με μνήμες σεβασμού.
Επειδή οι ανάγκες μιας σύγχρονης κοινωνίας αλλάζουν, μαζί με τις αλλαγές που επιφέρει ο νεοτερισμός, η πλατεία της Δράμας έχει αλλάξει άρδην όψη. Και επειδή κάθε είδους παρέμβαση σήμερα δεν μπορεί να επαναφέρει τα ιστορικά νεοκλασικά κτίρια που υπήρχαν, καλό θα ήταν, όσα έχουν εναπομείνει, όπως τα δύο μπρος στον Αγ. Νικόλαο και το τρίτο του Μπέκου, να ενισχυθούν και να διατηρηθούν στην διατήρηση της ιστορικής μνήμης.
Η φωτογραφική αναδρομή που ακολουθεί, καταγράφει την αλλοίωση που έχει υποστεί η Πλατεία με τη γύρω νέα δόμηση και βεβαιώνει το ανεπίστρεπτο στην αρχική της ατμόσφαιρα.
Το φωτογραφικό υλικό που θα παρουσιάσουμε στη συνέχεια παραχωρήθηκε από τους κ.κ. Αθανασίο Κάζη, φαρμακοποιό, Άλκη Τσολάκη, φαρμακοποιό, Βασίλειο Πασχαλίδη, δικηγόρο, Γεώργιο Χατζόπουλο, καθηγητή, πρόεδρος Εταιρείας Δραμινών Μελετών, στους μελετητές Σοφία Εμμανουηλίδου και Βασίλη Μπακαγιάννη και ΣΙΑ ΕΕ, οι οποίοι και συνέταξαν για λογαριασμό του Δήμου Δράμας μελέτη «Ανάπλαση της κεντρικής Πλατείας Ελευθερίας Δράμας», από την οποία αντλήσαμε και εμείς τις πληροφορίες μας, σε μια προσπάθεια καταγραφής της ιστορικής μνήμης της κεντρικής πλατείας της πόλης.
Η χρονολόγηση των φωτογραφιών στηρίχθηκε σε μαρτυρίες και εκτιμήσεις των στοιχείων που απεικονίζονται α’ αυτές π.χ. των γύρω κτιρίων, των κοινωνικών εκδηλώσεων κλπ σε συνεργασία και με τους κατόχους των αρχείων. Καλύπτουν την περίοδο από την αρχή του αιώνα μέχρι σήμερα. Για προηγούμενες εποχές δεν έχουν βρεθεί σημαντικά στοιχεία.

Ρένα Τριανταφυλλίδου

 PLATEIA 1915

PLATEIA 1919

PLATEIA 1920

PLATEIA 1938

PLATEIA 1940

PLATEIA 1950

PLATEIA 1968

Saturday, 20 January 2018 19:44

Η Νίκη της Δράμας

AGALMA NIKHS 9

Πραγματοποιήθηκαν στις 28 Οκτώβρη 2013 τα αποκαλυπτήρια του μνημείου - σύμβολο για την επέτειο των 100 χρόνων από την απελευθέρωση του τόπου μας, που γιορτάζουμε φέτος. Ένα διαχρονικό σύμβολο, από την ελληνική αρχαιότητα μέχρι σήμερα και για πάντα, η Νίκη, πήρε τη θέση του στη Δράμα. Εκατοντάδες συμπολίτες μας συμμετείχαν στα αποκαλυπτήρια του μνημείου και εντυπωσιάστηκαν από τον ανακατασκευασμένο χώρο που παραδόθηκε στους Δραμινούς. Σε ένα χώρο που είναι ορατός από απόσταση μεγάλης ακτίνας, και εύκολα προσβάσιμος στους επισκέπτες της πόλης, και σε εκατοντάδες Δραμινούς και κυρίως νέους που συγκεντρώνεται καθημερινά στο ίδιο σημείο.

AGALMA NIKHS 5

Στην ομιλία του ο Δήμαρχος Δράμας Κυριάκος Χαρακίδης ανέφερε:
«Ένα διαχρονικό σύμβολο, από την ελληνική αρχαιότητα μέχρι σήμερα και για πάντα, η Νίκη, πήρε τη θέση του στη Δράμα.
«Νίκες» έχουν τοποθετηθεί σε πολλά σημεία στην Ελλάδα και στον κόσμο. Αυτή, όμως, είναι μια Νίκη μοναδική. Είναι η Νίκη της Δράμας.

Είναι μια Νίκη:
• Δημιουργημένη από δραμινά χέρια και μυαλά
• Φτιαγμένη από υλικά της περιοχής μας
• Χρηματοδοτημένη από Δραμινούς χορηγούς
• Κατασκευασμένη με πρωτοβουλία της Δημοτικής μας Αρχής και με έγκριση του Δημοτικού μας Συμβουλίου.

Το μοναδικό μπρούντζινο άγαλμα της Νίκης της Δράμας, ύψους 3,80 μέτρων, είναι ένα καλαίσθητο και επιβλητικό μνημείο που συνδυάζει κλασικά και αφαιρετικά στοιχεία και κατασκευάστηκε από τον διεθνούς φήμης και καταξίωσης Δραμινό καλλιτέχνη, τον Παύλο Κουγιουμτζή.
Από τον ίδιο καλλιτέχνη κατασκευάστηκαν και οι μπρούντζινες ανάγλυφες φιγούρες του αρχαίου Μακεδόνα, του αγωνιστή του 1821, του Μακεδονομάχου και του μαχητή του 1940, οι οποίες τοποθετούνται στις 4 πλευρές της ύψους 4 μέτρων μαρμάρινης στήλης, πάνω στην οποία είναι τοποθετημένη η Νίκη, για να δαφνοστεφανώνει τους αγωνιστές της ελευθερίας.

Στο σύνολό του το κεντρικό στοιχείο του μνημείου, με το άγαλμα της Νίκης και τις 4 ανάγλυφες φιγούρες των Ελλήνων αγωνιστών, είναι μια μοναδική σύνθεση με πλείστους συμβολισμούς.
• Είναι σύμβολο για την επέτειο των 100 χρόνων από την απελευθέρωση του τόπου μας, που γιορτάζουμε φέτος
• Εκφράζει συμβολικά την τιμή και ευγνωμοσύνη που οφείλουμε στους προγόνους μας για τους αγώνες που έδωσαν, τις θυσίες που υπέστησαν και τις νίκες που πέτυχαν
• Αναδεικνύει την υπερηφάνειά μας για το ένδοξο ιστορικό παρελθόν μας
• Εμπνέει τη γενιά μας και μας καλεί να αγωνιστούμε για να νικήσουμε και να ξεπεράσουμε τα οικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η χώρα μας
• Θα εμπνέει όλες τις επόμενες γενιές, για τις νίκες που οφείλουν να επιτυγχάνουν στους κάθε μορφής αγώνες, όταν η πατρίδα και η κοινωνία τους καλεί.

Το κεντρικό στοιχείο του μνημείου, με το άγαλμα της Νίκης και τις 4 ανάγλυφες φιγούρες των Ελλήνων αγωνιστών, είναι τοποθετημένο στον καταλληλότερο γι’ αυτό χώρο,
• σε ένα χώρο που είναι ορατό από απόσταση μεγάλης ακτίνας,
• σε ένα χώρο εύκολα προσβάσιμο στους επισκέπτες της πόλης,
• σε ένα χώρο που συγκεντρώνεται καθημερινά μεγάλος πληθυσμός συμπολιτών μας και κυρίως νέων.

Ο χώρος αυτός, που ανακατασκευάστηκε με σχέδια του Δραμινού αρχιτέκτονα Γιάννη Καλαϊτζίδη, συνδυάζει και αναδεικνύει τα δύο σημαντικότερα στοιχεία του τόπου μας, το μάρμαρο και το νερό. Τα δύο αυτά στοιχεία έχουν το δικό τους ξεχωριστό συμβολισμό. Η σταθερότητα του μαρμάρου εμπνέει την ασφάλεια και τη σιγουριά και η κίνηση του νερού την ελπίδα και κυρίως την αισιοδοξία.
Αυτό το μοναδικό μνημείο - σύμβολο, όπως με λόγια προσπάθησα να σας περιγράψω, το έχουμε σήμερα μπροστά μας, το απολαμβάνουμε και νιώθουμε υπερήφανοι όλοι οι Δραμινοί για το επίτευγμά μας.
Την εικόνα αυτού του μνημείου – σύμβολο του Δήμου, θα παίρνουν μαζί τους όλοι οι επισκέπτες της πόλης μας και, μαζί με ό,τι άλλο σημαντικό συγκρατούν στη μνήμη τους από την επίσκεψη στην περιοχή μας, θα τη μεταφέρουν στον τόπο τους ως κάτι μοναδικό και ενδιαφέρον να το δει κανείς από κοντά.
Αυτό το μνημείο, με όλους τους συμβολισμούς του και τις μνήμες που ενσωματώνει, θα κληρονομήσουμε στις επόμενες γενιές, κληρονομώντας τους παράλληλα και το χρέος των απογόνων να τιμούν τους αγώνες και τις θυσίες των προγόνων και να παραδειγματίζονται από αυτούς.
Θέλω να τονίσω ότι στην ιδιαίτερα δύσκολη οικονομική κατάσταση που περνούμε ως χώρα και ως λαός, θα ήταν πολύ δυσκολότερο να καταφέρουμε αυτό το μοναδικό επίτευγμα, αν δεν είχαμε και τη σημαντική συνδρομή των χορηγών.

Ιδιαίτερα, θέλω να ευχαριστήσω
• τον κ. Ηλία Κυριακίδη για την δωρεάν χορήγηση όλων των μαρμάρων και των υλικών για την τοποθέτησή τους
• τον κ. Μιχάλη Μπουδούρογλου για τη δική του μεγάλη χορηγία
• τη Συνεταιριστική Τράπεζα Δράμας, για τη δική της, επίσης, μεγάλη χορηγία
• όλους τους Δραμινούς που με ποικίλους τρόπους συνέδραμαν στη δημιουργία του μνημείου, παρέχοντας μικρά ποσά ή εργασία και υλικά.
Αγαπητοί συνδημότες μου,

Ως Δημοτική Αρχή, από την στιγμή που αποφασίσαμε να γιορτάσουμε την επέτειο των 100 χρόνων από την απελευθέρωση του τόπου μας με ιδιαίτερη λαμπρότητα, λαμβάνοντας υπόψη την οικονομική συγκυρία, αποφασίσαμε ταυτόχρονα ο εορτασμός να σηματοδοτεί και την θέληση και αποφασιστικότητά μας να βγούμε νικητές από την κρίση που μαστίζει τη χώρα μας.
Θεωρήσαμε χρέος μας να εμπνεύσουμε στους συμπολίτες μας την ελπίδα και την αισιοδοξία για το μέλλον, που μαζί με την θέληση, την αποφασιστικότητα και την πίστη στα υψηλά ιδανικά του έθνους μας, οδήγησαν τον λαό μας σε μεγάλες νίκες και τον έχουν κατατάξει στο παγκόσμιο στερέωμα μεταξύ των πρώτων στους ηρωικούς αγώνες για ελευθερία και δημοκρατία και κυρίαρχο στην πολιτιστική και πνευματική δημιουργία.
Στο πνεύμα αυτό, συλλάβαμε την ιδέα να δημιουργηθεί το μοναδικό αυτό μνημείο, για το οποίο είμαστε υπερήφανοι, εγώ και οι συνεργάτες μου αιρετοί και στελέχη του Δήμου.
Δραμινοί και Δραμινές,

Ο λαός μας, όταν στο παρελθόν βρέθηκε σε δύσκολες εθνικές και κοινωνικές συνθήκες, από την εποχή του Περικλή μέχρι και σήμερα, συχνά ταλαιπωρήθηκε από μιζέρια και εσωστρέφεια.
Τότε ήταν που δυσκολεύτηκε περισσότερο να ανασυνταχθεί και να νικήσει.
Αντίθετα όταν αγωνιζόμαστε και προσπαθούμε ενωμένοι, όπως και στο έπος του 1940 που σήμερα γιορτάζουμε, πετυχαίνουμε μεγαλοπρεπείς νίκες.
Αυτά μας διδάσκει ξεκάθαρα η ιστορία μας.

Ως Δημοτική Αρχή, πιστεύουμε, και το αποδεικνύουμε με το έργο μας, ότι και στις σημερινές δύσκολες συνθήκες μπορούμε να επιτυγχάνουμε νίκες, αρκεί να είμαστε ενωμένοι.
Είμαι απολύτως βέβαιος ότι η δημιουργία του μνημείου της Νίκης της Δράμας, με την αισιοδοξία και την ελπίδα που εμπνέει, θα συμβάλει και στην συντομότερη έξοδο από την κρίση που μαστίζει τον τόπο μας.
Σας καλώ, λοιπόν, να γίνουμε όλοι πρεσβευτές των μηνυμάτων και των συμβολισμών του μνημείου μας, της Νίκης της Δράμας».

AGALMA NIKHS 2

Από την Επανάσταση του 1821 έως σήμερα
Ο εκθεσιακός χώρος που δημιουργήθηκε στο ισόγειο του κτιρίου όπου στεγάζεται η Αστυνομική Διεύθυνση Δράμας, αν και μικρός, είναι ζεστός, φιλόξενος, και συνάμα κάθε του γωνιά επιφυλάσσει και μια έκπληξη, ένα ξάφνιασμα, μια ιστορία που μπορεί να πέρασε στο παρελθόν, όμως ευχάριστα ανασύρετε στη μνήμη των θεατών.
Ο χώρος όπου παράλληλα στεγάζεται και η Λέσχη της Διεύθυνσης, είναι επισκέψιμος για το κοινό τα Σάββατα από τις 9 το πρωί έως τις 2 το μεσημέρι και φυσικά υπάρχουν Αστυνομικοί που έχουν επιφορτιστεί το ρόλο της ξενάγησης και την ενημέρωσης των επισκεπτών.

ELUETHRIO ASTYNOMIAS 2
“Με πρωταρχικό στόχο την προβολή αλλά και τη διάσωση των ιστορικών στολών της Ελληνικής Αστυνομίας, η Αστυνομική Διεύθυνση Δράμας δημιούργησε έναν εκθεσιακό χώρο όπου διαφυλάσσονται, αλλά και προβάλλονται στο κοινό, στολές, υπηρεσιακά αντικείμενα, αλλά και φωτογραφικό υλικό. ”
Μέσα από τα αντικείμενα που κοσμούν τις προθήκες, αλλά και το πλούσιο φωτογραφικό υλικό καταγράφεται και διασώζεται η ιστορίας του Σώματος της Ελληνικής Αστυνομίας από ιδρύσεως του (1823) έως και σήμερα.
Παράλληλα αποτελεί πόλο έλξης για γνώση της νεολαίας και σύσφιξης των σχέσεων πολιτών- Αστυνομίας με ταυτόχρονη προβολή του πολιτιστικού μας γίγνεσθαι.
“Ο εκθεσιακός χώρος που δημιουργήθηκε στο ισόγειο του κτιρίου όπου στεγάζεται η Αστυνομική Διεύθυνση Δράμας, αν και μικρός, είναι ζεστός, φιλόξενος, και συνάμα κάθε του γωνιά επιφυλάσσει και μια έκπληξη.”
Το Μουσειακό Εκθετήριο ιδρύθηκε το Νοέμβριο του 2010 ύστερα από προεργασία (συλλογή υλικού οργάνων, αντικειμένων από υπηρεσίες Αστ. Τμημάτων κεντρικών υπηρεσιών που καταργήθηκαν) και των Αστ. Σταθμών. Ο όρος «Αστυνομία» προέρχεται από τη σύνθεση των όρων «Άστυ» και «Νόμος», παρελήφθη από τους Ρωμαίους ως «Politia»με την ίδια έννοια, δηλαδή την έννοια που έχει καθορίσει ο Αριστοτέλης(καλή τάξη- διοίκηση της πόλεως, προστασία της ζωής, της τιμής και της περιουσίας των πολιτών) και με την έννοια ην οποία είχε καθορίσει ο Ισοκράτης (η ψυχή της πόλεως- το σύμβολο ευφυούς, αυτή που σκέπτεται τα πάντα και ρυθμίζει κάθε κακό και αντιμετωπίζει πάσα επισυμβαίνουσα συμφορά), αλλά και άλλοι αρχαίοι σοφοί.
Από τη Ρώμη ο όρος «Politia» ο οποίος αναφερόταν στο σύνολο των κρατικών αρχών αλλά και στην Αστυνομία ειδικότερα, μεταπήδησε στη Γαλλία ως «Police» από τη Γαλλία στην Αγγλία με την ίδια ορολογία και από εκεί στη Γερμανία ως «Polizei» και στην Ιταλία ως «Polizia» Από την εμφάνιση των πρώτων πολιτισμών στη γη, μεριμνούσαν για την τάξη ασφάλεια και την ασφάλεια των πολιτών. Από την εποχή του Μ. Αλεξάνδρου έως και το 1821 υπήρχαν ένοπλα τάγματα που εμπέδωναν την ησυχία και ευνομία στον Ελλαδικό χώρο.
Πρώτος υπεύθυνος υπουργός της επανάστασης του 1821 κατά των Τούρκων, για την επιβολή της τάξης ήταν ο Παπαφλέσσας. Κατόπιν ο στρατηγός Μακρυγιάννης με την έλευση του Βασιλιά Όθωνα, και στη συνέχεια κατά το πρότυπο των Ευρωπαϊκών κρατών ιδρύθηκε η Ελληνική Χωροφυλακή και τα νησιωτικά σώματα για την επιβολή της τάξης.
“Το Μουσειακό Εκθετήριο ιδρύθηκε το Νοέμβριο του 2010 ύστερα από προεργασία (συλλογή υλικού οργάνων, αντικειμένων από υπηρεσίες Αστυνομικών Τμημάτων κεντρικών υπηρεσιών που καταργήθηκαν) και των Αστυνομικών Σταθμών.”
Η Ελληνική Χωροφυλακή ιδρύθηκε στις 12 Ιουνίου του 1833 με πρώτο αρχηγό το Γάλλο φιλέλληνα συνταγματάρχη Φραγκίσκο Γκραγιάρμ στα πρότυπα τω καραμπινιέρων της Ιταλίας.
Μετά την απελευθέρωση βοήθησε τα μέγιστα στην πάταξη της ληστείας, απαγωγών για λύτρα, κλοπών και ευταξίας. Η τάξη με κόπο, θυσίες, αγώνες και πολλές στερήσεις έφερε σταδιακά την ανάπτυξη και τα κουτσαβάκια αλήτες μετά την απελευθέρωση που κατατυραννούσαν τους Αθηναίους κυρίως, πατάχθηκαν με σκληρά μέτρα από το θρυλικό Μπαϊρακτάρη τότε Αστυνομικό Δ/ντή Αθηνών.
Από τον Εθνάρχη Βενιζέλο, ιδρύθηκε στα πρότυπα της Μητροπολιτικής Αστυνομίας του Λονδίνου και η Αστυνομία Πόλεων με πρώτο αρχηγό τον Λόρδο Κόρρινγκτον το 1920 σε Αθήνα, Πάτρα, Κέρκυρα και Πειραιά. Τα δύο σώματα έδωσαν πολλά στους πολεμικούς αγώνες του Έθνους. Η Χωροφυλακή στον άτυχο πόλεμο του 1897, στους κρητικούς αγώνες, Βαλκανικούς αγώνες του 1912-13 Μικρασιατική Εκστρατεία 1919-1922, τον πόλεμο κατά του φασισμού 1940-41, στην Ενωμένη Εθνική Αντίσταση, 1941-44. Ενώ τα δύο σώματα πρόσφεραν ανεκτίμητες υπηρεσίες στους Πολέμους του 1940-41, στην εν γένει Εθνική Αντίσταση και πάντα είναι παρόντα για την κατάκτηση της ειρήνης, Ησυχίας, Τάξης στον καθημερινό αγώνα με την εγκληματικότητα με νεκρούς και τραυματίες Αστυνομικούς. Έτοιμοι σε κάθε κάλεσμα της πατρίδας για θυσίες και αγώνες με κάθε τίμημα. Το 1984 αποφασίστηκε η ενοποίηση των δύο σωμάτων Ελληνικής Χωροφυλακής και Αστυνομίας Πόλεων και ιδρύθηκε το νέο ενοποιημένο Σώμα της Ελληνικής Αστυνομίας, με σκοπό την καλύτερη συνεργασία και ενιαία αντιμετώπιση του εγκλήματος. Η αστυνομική Διεύθυνση Δράμας ιδρύθηκε μετά τους νικηφόρους πολέμους του 1912-13 με διοικητή το Μοίραρχο Ιωάννη Νυδριώτη μαζί με την Ανωτέρα Δ/νση Χωρ/κής Μακεδονίας με έδρα τη Θεσσαλονίκη και ανώτερο Δ/ντη την εξέχουσα προσωπικότητα τον αντισυνταγματάρχη Χωρ/κής Νικόλαο Τρουπάκη. Με το Β.Δ. της 10-5-1919 στη Δράμα ιδρύθηκε η Διοίκηση Χωροφυλακής Δράμας, με προβλεπόμενη δύναμη: Ένας ταγματάρχης, ένας Ανθυπομοίραρχος, ένας πεζός ενωματάρχης, 2 πεζοί Υπεν/ρχες και 3 πεζοί χωρ/κες. Εξελίχθηκε σε Αστ/κή Δ/νση Δράμας στην τελική της μορφή με 6 αστυνομικά τμήματα: Δράμας- Δοξάτου - Παρανεστίου - Προσοτσάνης - Κ. Νευροκοπίου - Σιδηρονέρου και 11 Αστυνομικούς σταθμούς, μέχρι την ενοποίηση με το Ν. 1481/84. Σταδιακά καταργήθηκαν οι Αστ. Σταθμοί και σήμερα παραμένει μόνο ο Αστυνομικός Σταθμός Καλαμπακίου.

 

 Η καλλιέργεια του καπνού, ήταν η κύρια ασχολία των κατοίκων του κάμπου της Δράμας, και βασικός οικονομικός παράγοντας ανάπτυξης της από το 1800 περίπου και μετέπειτα.
Από τη συνολική έκταση της καλλιεργήσιμης γης του σαντζακίου Δράμας, τα 80000 στρέμματα δηλαδή, σχεδόν το 1/7, αφιερωνόταν αποκλειστικά στην καλλιέργεια του καπνού.
Κατά τη διάρκεια της εικοσαετίας 1840 – 1860 η καλλιέργεια του καπνού είχε επεκταθεί πάρα πολύ και η εξαγωγική ποσότητα του πάρα πολύ σημαντική. Η ανάπτυξη αυτή είχε ως αποτέλεσμα το 1874 να χτιστεί το πρώτο καπνομάγαζο στην περιοχή των πηγών που ανήκει στον Ι. Αναστασιάδη, ενώ μερικά χρόνια αργότερα, γύρω στα 1880 ανοικοδομούνται οι καπναποθήκες του γαλλικού μονοπωλίου καπνού.

KAPNAPOUHKH

Οι καπναποθήκες αποτελούν ακόμη και σήμερα το ασφαλέστερο σημάδι της οικονομικής προόδου και ευημερίας της πόλης στα τέλη του 19ου αιώνα και τις αρχές του 20ου.
Μετά το καπνομάγαζο του Αναστασιάδη, και με την άνθηση της επεξεργασίας του καπνού, ένας μεγάλος αριθμός καπναποθηκών ανοικοδομείται στην περιοχή της Αγίας Βαρβάρας. Η επιλογή της περιοχής αυτής για την ανέγερση των καπναποθηκών είναι σκόπιμη. Η υγρασία που υπάρχει στην περιοχή λόγω των φυσικών πηγών δίπλα στις καπναποθήκες ήταν αναγκαία προϋπόθεση για τη φύλαξη και την επεξεργασία των φύλλων του καπνού.
Ωστόσο, η εγκατάσταση των καπναποθηκών σε μια περιοχή όπου βρισκόταν κυρίως κήποι και μπαξέδες δεν έγινε δεκτή αδιαμαρτύρητα από τους κατοίκους της πόλης και ιδιαίτερα εκείνους που τα σπίτια τους ήταν γειτονικά με τα καινούργια κτίρια.
Όταν αυξήθηκαν οι ανάγκες για την επεξεργασία του καπνού, τα καπνομάγαζα ανοικοδομήθηκαν εκτός από την περιοχή της Αγίας Βαρβάρας, σε διάφορα σημεία της πόλης. Τα πολυώροφα κτίσματα των καπναποθηκών, που διασώζονται σήμερα, αποτελούν μεγάλα συμπαγή οικοδομήματα, από πέτρα και τούβλο με σιδερένιες πόρτες και κεπέγγια, και συνήθως με βαθιά υπόγεια και μεγάλους χώρους αποθήκευσης στις σοφίτες.
Εκτός από το λειτουργικό προορισμό τους, τα «καπνομάγαζα», όπως συχνά αποκαλούνται, τόνιζαν την οικονομική δύναμη του ιδιοκτήτη τους. Η σχεδίαση τους, πέρα από τις λειτουργικές προδιαγραφές, εξέφραζε και την επιθυμία να εντυπωσιάσει με την αρχιτεκτονική μορφή. Ακόμη και σήμερα τα ελάχιστα πια καπνομάγαζα που έχουν απομείνει σηματοδοτούν το χώρο της πόλης και αποτελούν πολύτιμες μαρτυρίες της ιστορικής φυσιογνωμίας και εικόνας της.
Με την εφαρμογή του νέου ρυμοτομικού σχεδίου (που εγκρίνεται το 1930), και την ανοικοδόμηση που ακολούθησε, κύρια την μεταπολεμική περίοδο, καταστράφηκε ένας σημαντικός αριθμός καπναποθηκών που φανέρωνε την μεγάλη ανάπτυξη της πόλης κατά την τελευταία περίοδο της Τουρκικής κατοχής.
Σήμερα σώζονται και κρίθηκαν διατηρητέα μνημεία πέντε καπναποθήκες. Όλες βρίσκονται στην περιοχή των Πηγών της Αγίας Βαρβάρας, και είναι οι εξής:

KAPNAPOUHKH ANASTASIADH

1. Καπναποθήκη Αναστασιάδη:
Βρίσκεται στην οδό Αγίας Βαρβάρας. Κρίθηκε ιστορικό διατηρητέο μνημείο και έργο τέχνης. Είναι διώροφο κτίριο, 250 τετραγωνικών μέτρων περίπου με δύρριχτη κεραμοσκεπή στέγη. Στη βόρεια πλευρά εφάπτεται με το «πέτρινο σπίτι», κατοικία του πρώτου ιδιοκτήτη.
Χτίστηκε το 1875 από τον Ιωάννη Αναστασιάδη και ήταν το πρώτο μεγάλο καπνομάγαζο της Δράμας.
Οι Βούλγαροι, μετά τον εκτοπισμό των Ελληνοεβραίων της Δράμας τον Μάρτιο 1943, κατάσχεσαν την αποθήκη και την λεηλάτησαν. Μετά την απελευθέρωση και μέχρι το 1953 λειτούργησε σαν χορευτικό κέντρο. Μέχρι το 1958 λειτούργησε σαν καθαριστήριο. Στη συνέχεια μετατράπηκε σε υφαντήριο και λανάρα. Αργότερα χρησιμοποιήθηκε από τους ιδιοκτήτες του ως αποθήκη, μετά από μικρή συντήρηση της οροφής.

KAPNAPOUHKH AUANASOPOYLOY

2. Καπναποθήκη Αθανασοπούλου.
Βρίσκεται στην οδό Περδίκα 17 και Νίκης, και είναι ιστορικό διατηρητέο μνημείο. Είναι τυπική κατασκευή της περιόδου της τουρκοκρατίας με νεοκλασικά επιμέρους στοιχεία, δομημένη από πέτρα και ξύλο.
Το 1904 η καπναποθήκη ανήκε στον Βασίλειο Γρηγοριάδη. Χρησιμοποιήθηκε για τη επεξεργασία καπνού περίπου ως τα μέσα της δεκαετίας του 1960. Σήμερα είναι εγκαταλελειμμένη και έκθετη στη φθορά του χρόνου και των καιρικών συνθηκών.

KAPNAPOUHKH PORTOKALOGLOY

3. Καπναποθήκη Πορτοκάλογλου ή Σ.Ε.Κ.Ε.
Βρίσκεται στην οδό Περδίκα 10 και Δωδεκανήσου. Κρίθηκε διατηρητέο μνημείο ως έργο τέχνης. Κατασκευάστηκε το 1904 από τον Αυστριακό αρχιτέκτονα Konrad Von Villas, που είχε εγκατασταθεί στη Δράμα ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα ως μηχανικός της Γαλλικής Εταιρείας Σιδηροδρόμων. Αργότερα εργάστηκε ως μηχανικός στο Δήμο Δράμας.
Η καπναποθήκη Πορτοκάλογλου χρησιμοποιήθηκε για την επεξεργασία καπνού. Πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα και επιβλητικότερα κτίρια της εποχής και από τα σημαντικότερα δείγματα βιομηχανικής αρχιτεκτονικής. Η μορφολογία και οργάνωση των όψεων έχουν εμφανείς ευρωπαϊκές επιδράσεις με στοιχεία “art nouveau”. Η χρήση εμφανών κεραμιδοκόκκινων πλίνθων στη διαμόρφωση των τοξοτών ανωφλίων των ανοιγμάτων και στις οριζόντιες ταινίες που διαχωρίζουν τους ορόφους, οι οποίες προβάλλονται χρωματικά πάνω στην ώχρα του επιχρίσματος, δημιουργούν ένα εντυπωσιακό αποτέλεσμα. Η αντίθεση των χρωμάτων στην κύρια όψη γίνεται ακόμη πιο έντονη με τις εναλλασσόμενες στρώσεις πλίνθων και επιχρίσματος στις ακμές του κτιρίου.
Ιδιαίτερα αξιόλογα στοιχεία που συμπληρώνουν την όλη σύνθεση, αποτελούν το κεντρικό «Έρκερ» (εξώστης) που υποδηλώνει τους χώρους των γραφείων στο εσωτερικό, καθώς και η περίτεχνη κατασκευή της σιδερένιας κεντρικής εισόδου με στοιχεία «art nouveau»
Κατά τη βουλγαρική κατοχή (1941-1944) η καπναποθήκη κατασχέθηκε από τους κατακτητές, οι οποίοι συνέχισαν την επεξεργασία καπνού.
Το 1958 το κτίσμα χτυπήθηκε από κεραυνό, ο οποίος δημιούργησε ρωγμή ορατή μέχρι σήμερα. Από το 1974, χρησιμοποιήθηκε ως καπναποθήκη, αφού η επεξεργασία καπνού μεταφέρθηκε στην Καβάλα.
Την καπναποθήκη αυτή αγόρασε ο Δήμος Δράμας και σκοπεύει να την μετατρέψει σε πολιτιστικό κέντρο όπου θα στεγαστεί και το Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας.

KAPNAPOUHKH PRVTOPPAPA

4. Καπναποθήκη Πρωτόπαπα (πρώην Μιχαηλίδη)
Βρίσκεται στην οδό Όθωνος 1-3 και είναι ιστορικό διατηρητέο μνημείο.
Είναι τετραόροφη καπναποθήκη με υπόγειο και ένα γραφείο. Βρίσκεται πάνω στον οδικό άξονα που συνδέει τις πηγές με το ιστορικό κέντρο της Δράμας. Αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα κτιρίου ειδικής χρήσης και λειτουργίας και τεκμήριο της βιομηχανικής κληρονομιάς της Δράμας στον τομέα της επεξεργασίας καπνού.
Στη θέση της σημερινής καπναποθήκης, υπήρχαν μια κατοικία οκτώ δωματίων, μια δεύτερη κατοικία τεσσάρων ανωγείων και δυο ισογείων δωματίων και ένα θέατρο. Τα κτίσματα κατεδαφίστηκαν και στη θέση τους κτίστηκε η καπναποθήκη και το γραφείο. Η επεξεργασία καπνού συνεχίστηκε μέχρι το 1955.
Σήμερα το κτίριο παραμένει ασυντήρητο.
Στην καπναποθήκη του Μιχαηλίδη με τη λήξη του Μακεδονικού Αγώνα εγκαθίσταται θέατρο το «Χειμερινό Θέατρο Δράμας».

KAPNAPOUHKH SPHRER

5. Καπναποθήκη Σπήρερ ή Αυστροελληνικής
Βρίσκεται στην Αγία Βαρβάρα και είναι ιστορικό διατηρητέο μνημείο, η καπναποθή-
κη και τα γραφεία.
Είναι αξιόλογο αρχιτεκτονικό δημιούργημα του Αυστριακού αρχιτέκτονα Konrad von
Vilas. Αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της αρχιτεκτονικής ειδικής χρήσης και λειτουργίας.
Η σύνθεση του κτιρίου είναι αποτέλεσμα των γενικότερων τάσεων που επικρατούν
στην αρχιτεκτονική την εποχή αυτή και διαφοροποιείται αισθητά από εκείνη της πρώτης καπναποθήκης που έκτισε στην πόλη για τον Πορτοκάλογλου, στην οδό Περδίκα.
Το 1924 ο Ελβετοεβραίος καπνέμπορος Hermann Spierer αγόρασε δύο οικόπεδα δίπλα στα νερά της Αγίας Βαρβάρας για λογαριασμό της ομόρρυθμης εταιρείας «Έρμαν Σπήρερ και Σια». Στα οικόπεδα αυτά κτίστηκε από τον Konrad vοn Vilas μια τεράστια καπναποθήκη («ουρανοξύστης Σπήρερ» κατά τον τύπο της εποχής).
Πρόκειται για ένα τετραώροφο κτίσμα με ορθογωνική κάτοψη και αναλογίες πλευρών. Το ισόγειο διαιρείται δια μέσου μιας εγκάρσιας τοιχοποιίας σε δυο τμήματα με ανεξάρτητες για το καθένα εισόδους. Για την κατακόρυφη μεταφορά των δεμάτων του καπνού έχει προβλεφτεί η εγκατάσταση ανελκυστήρα. Στην ανατολική πλευρά του κτιρίου και σε επαφή με αυτό βρίσκεται το μικρότερο σε όγκο και έκταση κτίριο των γραφείων της εταιρείας.
Η οικοδομή εξαιτίας του όγκου της προκάλεσε την έντονη αντίδραση των κατοίκων
της περιοχής.
Η καπναποθήκη χρησιμοποιήθηκε για την επεξεργασία καπνού. Στις 20 Ιανουαρίου
1932 αγόρασε το κτίσμα η «Αυστροελληνική Εταιρεία Καπνού Α.Ε.», η οποία συνέχισε σ’ αυτό την επεξεργασία καπνού.
Στα χρόνια της τελευταίας βουλγαρικής κατοχής οι εργασίες δεν σταμάτησαν, καθώς
η «Αυστροελληνική» δεν ήταν αμιγώς ελληνική εταιρεία. Το 1974 η επεξεργασία καπνού σταμάτησε, όπως και σε όλα σχεδόν τα καπνομάγαζα της Δράμας, και το κτίριο χρησιμοποιείται από τότε μόνο σαν αποθήκη καπνών

Saturday, 20 January 2018 19:24

Οι Υδρόμυλοι της Δράμας

d156fe6cc79bf408ad2985302efabb4d XL

Οι αλευρόμυλοι της Δράμας, μέχρι την απελευθέρωση της πόλης από τον τουρκικό ζυγό ανήκαν σε Τούρκους και εξυπηρετούσαν τους κατοίκους της και εκείνους των γειτονικών χωριών. Οι αλευρόμυλοι κινούνταν με νερό, γι’ αυτό και ονομάζονταν νερόμυλοι ή υδρόμυλοι. Άλεθαν όλα τα είδη των δημητριακών, δηλαδή σιτάρι, καλαμπόκι, σίκαλη, και μερικοί από αυτούς διέθεταν και πέτρα για την άλεση σησαμιού και την παραγωγή σαμόλαδου.
Για την άλεση αυτών των δημητριακών χρησιμοποιούσαν ζευγάρια από οριζόντιες κυκλικές πέτρες, τη μια πάνω στην άλλη, τις γνωστές μυλόπετρες, και κόσκινα, τα λεγόμενα μπουράτα. Τα προϊόντα που παράγονταν κατά την άλεση ήταν το αλεύρι και τα πίτυρα.
Τα αλεύρι, ανάλογα με την άλεση που γινόταν, διακρίνονταν σε ντούζικο, όταν περιείχε όλο το πίτυρο του σταριού, σε ημίλευκο, όταν περιείχε λίγη ή περισσότερη ποσότητα πιτύρων και σε λευκό, όταν δεν περιείχε καθόλου πίτυρο.
Μετά το 1922 και την ανταλλαγή των πληθυσμών πολλοί από τους υδρόμυλους περιήλθαν στην Δ.Α.Π από την οποία τους αγόρασαν διάφοροι Έλληνες, ενώ άλλοι αγοράστηκαν απ' ευθείας από τους Τούρκους ιδιοκτήτες.
Ήταν κτισμένοι συνήθως κοντά σε τρεχούμενα νερά, και επειδή η Δράμα με τις πολλές πηγές είχε αφθονία τέτοιων νερών, λειτούργησαν αρκετοί υδρόμυλοι.
Τα κτίρια των αλευρόμυλων ήταν μικρά σε όγκο και εκτός από το κεντρικό κτίριο όπου βρίσκονταν τα μηχανήματα και ένα μικρό γραφείο, υπήρχαν ακόμη οι αποθήκες του μύλου, οι στάβλοι και οι άλλοι βοηθητικοί χώροι.
Για αλεστικό δικαίωμα ο μυλωνάς κρατούσε ένα ποσοστό από το αλεύρι, γιατί οι περισσότεροι προτιμούσαν αυτόν τον τρόπο της πληρωμής από το να του δώσουν χρήματα.
Προπολεμικά οι αλευρόμυλοι έδιναν δουλειά σε πολλούς Δραμινούς που δούλευαν εκεί σαν μυλωνάδες, σαν απλοί εργάτες. Τότε όμως άρχισε να γίνεται και εισαγωγή αλεύρων από τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία, τη Γαλλία, την Ιταλία κλπ.
Οι Δραμινοί εκείνη την εποχή είχαν μεγάλη ευημερία λόγω της μεγάλης αξίας του καπνού και αγόραζαν τα ξένα άλευρα που τα προτιμούσαν παρόλο που ήταν ακριβότερα γιατί ήταν καλύτερα σε
ποιότητα, με συνέπεια να λιγοστέψει η δουλειά των μύλων.
Το 1932 ο Βενιζέλος απαγόρευσε τις απεριόριστες εισαγωγές αλεύρων για να τονωθεί η εγχώρια αλευροβιομηχανία και να ελαττωθεί η ανεργία στον κλάδο αυτό. Έτσι, επειδή τα ελληνικά σιτάρια δεν επαρκούσαν να καλύψουν τις ανάγκες της χώρας, άρχισαν να φέρουν σιτάρια ακόμη και από την Αμερική, που τα άλεθαν στους μύλους.
Σήμερα υπάρχουν στη Δράμα μόνο τρεις υδρόμυλοι, οι οποίοι βρίσκονται στην περιοχή των Πηγών της Αγίας Βαρβάρας.
Στα νότια υπώρεια της παλιάς πόλης σχηματίστηκαν οι φυσικές και τεχνητές λεκάνες που συγκεντρώνουν τα νερά των πηγών της Αγίας Βαρβάρας. Στο νότιο όριο της λεκάνης μετά τον υδροβιότοπο που σχηματίζεται ενδιάμεσα, βρίσκεται το συγκρότημα των τριών νερόμυλων. Ανατολικά ο μύλος του Παντούλη, απέναντί του ο μύλος του Δημηρόπουλου και τελευταίος δυτικότερα ο μύλος του Ζώνκε. Και οι τρεις ανήκουν τυπολογικά στους οριζόντιους νερόμυλους, από την οριζόντια θέση της φτερωτής και έχουν την ίδια τριπλή εσωτερική διαίρεση:
α) ένα χώρο άλεσης πάνω από τον υπόγειο μηχανισμό κίνησης,
β) ένα χώρο αποθήκευσης σε άμεση επικοινωνία με τον πρώτο και
γ) την κατοικία του μυλωνά, που επικοινωνεί με τους άλλους δύο χώρους, αλλά χωρίζεται με τοιχοποιίες.
“Προπολεμικά οι αλευρόμυλοι έδιναν δουλειά σε πολλούς Δραμινούς που δούλευαν εκεί σαν μυλωνάδες, σαν απλοί εργάτες.”

YDROMHLOI 2

Υδρόμυλος Ζώνκε
Βρίσκεται στην οδό Πατριάρχου Διονυσίου 8, στις Πηγές της Αγίας Βαρβάρας. Ο μύλος ανήκε αρχικά στους Μουσουλμάνους Νουχ Μπέη και Παρμαξίζ Χασάν. Ως ανταλλάξιμος περιουσία περιήλθε στην Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος και αργότερα το 1926 στο Ελληνικό Δημόσιο. Το 1947 μισθώθηκε στους αδελφούς Ζώνκε, οι οποίοι από το 1958 είναι ιδιοκτήτες του. Η συνολική έκτασή του είναι 411 τ.μ., από τα οποία
τα 288 τ.μ. είναι καλυμμένοι χώροι και τα υπόλοιπα 123 τ.μ. ακάλυπτοι. Η αξία όμως του μύλου προσδιοριζόταν από την ιπποδύναμη που παρήγαγαν οι υδροτροχοί του και όχι από την έκταση της γης που κατείχε.
Ο κυρίως χώρος του μύλου αποτελείται ουσιαστικά από μια τετράτοξη πέτρινη γέφυρα πάνω από τα νερά μήκους 9 μέτρων. Κάτω από τις καμάρες της βρίσκονται οι φτερωτές του μηχανισμού κίνησης και ακριβώς από πάνω το εργαστήριο άλεσης με τις μυλόπετρες. Δεξιά, κάθετα στη γέφυρα, υπάρχει ένας ισόγειος αποθηκευτικός χώρος με δάπεδο από χώμα και πέτρινη τοιχοποιία και δίπλα του διώροφη κατοικία κατασκευασμένη
από συμπαγείς πλίνθους και ενδιάμεσους ξύλινους ορθοστάτες, διαστάσεων 4×4,5 μ. Μία ξύλινη σκάλα οδηγεί στον πάνω όροφο που έχει δύο εστίες, μία για κάθε δωμάτιο ξεχωριστά και πέντε παράθυρα. Στην άλλη πλευρά της γέφυρας υπήρχε αρχικά ένας μακρόστενος ισόγειος χώρος διαστάσεων 20×8 μ., που ανακατασκευάστηκε και σήμερα είναι μικρότερος.
Στην κατασκευή του νερόμυλου Ζώνκε διακρίνουμε δύο χωριστά μέρη:
1) Την υποδομή για τη συγκέντρωση, αποθήκευση και διοχέτευση του νερού. Πρόκειται για υδατοφράχτες, στέρνες και τέσσερα κεκλιμένα πηγάδια, που προκαλούν την υδατόπτωση από ύψος 2,35 μ.. Από την έξοδό τους στους πυθμένες εκτινάσσεται το νερό με δύναμη προς τις τέσσερις οριζόντιες φτερωτές. Όλες οι κατασκευές υποδομής ελέγχονται και ρυθμίζονται με απλούς μηχανισμούς, ώστε να επιτυγχάνεται η επιθυμητή ταχύτητα στην περιστροφή της φτερωτής.
2) Την κατασκευή του μηχανισμού της υδροκίνησης που αποτελείται από το υπόγειο κινητικό τμήμα (φτερωτή, κατακόρυφος άξονας) και το ακριβώς από πάνω του αλεστικό τμήμα (δύο μυλόπετρες, η κάτω σταθερή, η επάνω κινητή, το κοφίνι που περιέχει τον καρπό που προορίζεται για άλεσμα και την αλευροδόχο σκάφη). Ο μηχανισμός υδροκίνησης ελέγχεται και ρυθμίζεται μέσα από το μύλο και στα δύο τμήματά του. Η έναρξη λειτουργίας και η ταχύτητα περιστροφής της φτερωτής γίνεται μέσω μοχλού
που ανοίγει ή κλείνει το στόμιο εκροής του νερού από το πηγάδι προς τη φτερωτή. Το κενό ανάμεσα στις δύο μυλόπετρες πρέπει να είναι ανάλογο με το είδος του καρπού για άλεση. Ρυθμίζεται υψώνοντας τον άξονα περιστροφής που συνδέεται με την κινητή μυλόπετρα. Το κοφίνι που περιέχει τους καρπούς έχει σχήμα ανεστραμμένης πυραμίδας και βρίσκεται πάνω από το κέντρο της μυλόπετρας.
Η κάτω μυλόπετρα, η σταθερή έχει διαφορετική υφή στην επιφάνειά της. Από το κέντρο προς την περιφέρεια γίνεται σταδιακά τραχιά για να σπάσει τον καρπό, στην συνέχεια γίνεται λιγότερο τραχιά, ώστε ο ήδη σπασμένος καρπός να θρυμματίζεται σε μικρότερα κομμάτια. Στον εξωτερικό δακτύλιο ο καρπός αλευροποιείται και οδηγείται στην αλευροδόχο σκάφη.
Ο υδρόμυλος Ζώνκε κρίθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού ιστορικό διατηρητέο μνημείο με τα κτίρια που το περιβάλλουν (αποθήκες και κατοικία) και το μηχανολογικό του εξοπλισμό.
“Το 1932 ο Βενιζέλος απαγόρευσε τις απεριόριστες εισαγωγές αλεύρων για να τονωθεί η εγχώρια αλευροβιομηχανία και να ελαττωθεί η ανεργία στον κλάδο αυτό. Έτσι, επειδή τα ελληνικά σιτάρια δεν επαρκούσαν να καλύψουν τις ανάγκες της χώρας, άρχισαν να φέρουν σιτάρια ακόμη και από την Αμερική, που τα άλεθαν στους μύλους.”

YDROMHLOI 1

Υδρόμυλος Δημηρόπουλου
Βρίσκεται στην οδό Αγίας Βαρβάρας 14 και είναι ιστορικό διατηρητέο μνημείο με την παρακείμενη τοξωτή γέφυρα και το μηχανολογικό του
εξοπλισμό. Ο υδρόμυλος χτίστηκε πριν από το 1820 από Τούρκο
ιδιοκτήτη. Το 1857 ο μύλος αγοράστηκε από τον Δημήτριο Δημηρόπουλο, ο οποίος δούλευε εκεί ως εργάτης.
Το κτίριο ανήκε αρχικά σε μουσουλμάνους και τοποθετείται χρονολογικά στο α΄ μισό του 19ου αιώνα. (1825~). Περιβάλλεται από τα νερά των Πηγών της Αγ. Βαρβάραςπου διέτρεχαν την περιοχή και με τη φυσική κλίση του εδάφους έφταναν μέχρι το μύλο όπου κι άλλαζαν πορεία. Η πρόσβαση στο προαύλιο του μύλου γινόταν δια μέσου λίθινου τοξωτού γεφυριού. Σήμερα σε επαφή με αυτό υπάρχει νεότερη, ευρύτερη γέφυρα από οπλισμένο σκυρόδεμα. Το κτίριο ανήκει στον «οριζόντιο τύπο» νερόμυλου, δηλαδή
με τη φτερωτή σε οριζόντια θέση. Τον κυρίως χώρο του μύλου αποτελεί και εδώ μια τετράτοξη πέτρινη γέφυρα, πάνω από το νεραύλακα της Αγ. Βαρβάρας και στο σημείο αλλαγής της πορείας του. Κάτω από τις καμάρες της βρίσκονταν οι οριζόντιες φτερωτές του μηχανισμού κίνησης και ακριβώς από πάνω το εργαστήριο άλεσης με τις μυλόπετρες.
Ο μύλος είχε αρχικά τέσσερα ζεύγη μυλόπετρες. Μετά το 1930 τα δύο ζεύγη αντικαταστάθηκαν με δύο κύλινδρα και ο παλιός «πετρόμυλος» μετατράπηκε σε κυλινδρόμυλο, με αλεστική ικανότητα 12 περίπου τόνων το εικοσιτετράωρο. Από τους αρχικούς τέσσερις μυλόλιθους διατηρούνται σήμερα οι τρεις.
Ο νεότερος εξοπλισμός του, με βάση τη σειρά λειτουργίας του, περιλαμβάνει:
1. Κώνο όπου έπεφτε το σιτάρι
2. Εκκοκκιστήριο
3. Πλυντήριο σίτου
4. Τέσσερα ξηραντήρια σίτου
5. Αεραγωγό μεταφοράς του σίτου στους κυλίνδρους
6. Κύλινδροι, όπου γίνονταν το σπάσιμο των κόκκων και ο διαχωρισμός τους σε διάφορες ποιότητες
7. Κόσκινα (πάνω από τους κυλίνδρους)
8. Αναβατόρι (προς τη χαρμανιέρα)
9. Χαρμανιέρα (με υπερύψωση της στέγης στην αντίστοιχη θέση)
10. Κάδος για το τουβάλι όπου τελικά έπεφτε έτοιμο το αλεύρι.

Υδρόμυλος Παντούλη
Ο υδρόμυλος βρίσκεται στο βοριοδυτικό άκρο της περιοχής των Πηγών της Αγίας Βαρβάρας και αξιοποιεί για την κίνησή του τον υδραύλακα των Δημοσίων Λουτρών. Κρίθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού ιστορικό διατηρητέο μνημείο με τα βοηθητικά προσκτίσματα και τομηχανολογικό εξοπλισμό. Ο υδρόμυλος λίγο πριν το τέλος της τουρκοκρατίας αγοράστηκε
κατά το 15/16 από τους αδερφούς Παντούλη οι οποίοι τον χρησιμοποίησαν ως υδρόμυλο και ως κατοικία. Διέθετε πέντε ζεύγη μυλόπετρες.
Πριν από το 1927 υπήρχε εδώ μονώροφο στενόμακρο κτίσμα.
Στη μεγάλη οικονομική κρίση του 1929, οι αδερφοί Παντούλη
γκρέμισαν το παλιό τούρκικο κτίσμα και το έχτισαν ξανά, προσθέτοντας και ηλεκτρικό μύλο που δούλευε παράλληλα με τον υδρόμυλο. Μετά το 1950 τον μετέτρεψαν σε κυλινδρόμυλο με τρία «κύλινδρα», ένα ζεύγος μυλόπετρες, «πλάνσιστερ» (=κόσκινο), πλυντήριο κλπ., με δυνατότητα άλεσης δεκαπέντε τόνων ανά εικοσιτετράωρο. Το 1959
οι Παντούληδες αγόρασαν με δημοπρασία από τη Δ.Α.Π. και το υπόλοιπο 1/16, το οποίο μέχρι το 1924 ανήκε στον Μουσταφά Αρναούτ Χασάν.
Ο μύλος λειτουργούσε μέχρι το 1992. Σήμερα λειτουργεί ως κέντρο διασκέδασης («Ο Μύλος») και σώζεται μόνο ένα μικρό μέρος του μηχανολογικού του εξοπλισμού.

Saturday, 20 January 2018 19:18

Το Κουρσουνλού Τζαμί

IM000484

IM000486

 

KOYRSOYNLOY 3

Ξεχασμένο στη λήθη του χρόνου, στο κέντρο της Δράμας και στη συμβολή των οδών Αγαμέμνονος και Άρμεν, σώζεται μέρος του μουσουλμανικού τέμενος, το οποίο χρησίμευε ως
χώρος έκδοσης της Δραμινής εφημερίδας «Θάρρος» μέχρι την 1η Νοεμβρίου 1981, οπότε διακόπηκε οριστικά η έκδοση.

Τα υπολείμματα της βάσης ενός μιναρέ στη νοτιοδυτική πλευρά, η ύπαρξη μιχράμπ στο εσωτερικό της νότιας πλευράς του, ο νότιος προσανατολισμός του κτίσματος καθώς και η αναφορά του ως «οικοπέδου που ανήκει στο βακούφι» σε ελληνική πωλητήρια πράξη του 1928 το ταυτίζουν με τζαμί.
Πρόκειται για το λεγόμενο Κουρσουνλού Τζαμί (αλλού αναφέρεται και ως Σαδριβάν Τζαμί), που βρισκόταν στη συνοικία Ντεμπόι. Οι περιηγητές που επισκέφθηκαν κατά καιρούς την πόλη δεν το αναφέρουν. Φαίνεται πως ήταν ένα συνοικιακό τζαμί, μικρής σημασίας για την εποχή.

Σήμερα το κτίριο έχει συντηρηθεί και υποστηλωθεί με την ευγενική χορηγία της εταιρείας RAYCAP και αποτελεί στολίδι για την περιοχή.

Η αρχιτεκτονική του
Το κτίσμα αποτελείται από δυο χώρους, ένα κύριο με διαστάσεις 10,85 × 12,05 μ. και ένα δεύτερο, που αντιστοιχεί στη σκεπαστή στοά του τζαμιού, με διαστάσεις 10,85 x 5,75 μ.
Παλαιότερα είχε στέγη, πιθανόν τρουλοσκεπή, η οποία είχε επένδυση από φύλλα μολύβδου, όπως φανερώνει και η ονομασία του, (Κουρσουνλού = μολυβδοσκέπαστο).

Στο κέντρο της βόρειας πλευράς του και πάνω από το μαρμάρινο υπέρθυρο της εισόδου προς τον κύριο χώρο, βρίσκεται εντοιχισμένη η κτητορική επιγραφή του. Είναι ένα ορθογώνιο ανάγλυφο που στις δυο άκρες του κοσμείται με ανάγλυφα φυτικά μοτίβα ισλαμικής τεχνοτροπίας.

Στο μέσο του υπάρχει αραβογράμματη κουφική επιγραφή, με λέξεις παρμένες από την τουρκική και την αραβική γλώσσα. Διακρίνεται από κάποια τάση αρχαιοπρέπειας τόσο στην επιλογή των λέξεων, όσο και στην επιλογή της φυτικής διακόσμησης. Το κείμενό της κατανέμεται σε τρεις στήλες που η κάθε μια αποτελείται από έξι ορθογώνια διάχωρα.

Από την επιγραφή αποδεικνύεται ότι το Κουρσουνλού Τζαμί ήταν
α) ένα τυπικό τζαμί με στοά και αυλή,
β) ανακαινίστηκε το αργότερο ως το 1807,
γ) χορηγός της ανακαίνισης ήταν ο Μεχμέτ Χαλίλ Αγά και
δ) την χρονική αυτή στιγμή παραχωρήθηκε σε κάποιο άλλο μουσουλμανικό τέμενος.

Διάκοσμος
Σήμερα από τη ζωγραφική διακόσμησή του σώζεται το τοιχογραφικό σύνολο που αναπτύσσεται στην βόρεια εξωτερική πλευρά του. Οι παραστάσεις βρίσκονται σε κακή κατάσταση, γιατί είναι εκτεθειμένες στις καιρικές συνθήκες. Αλλού πάλι τμήματα τους είναι καλυμμένα με σοβά ή κατεστραμμένα από μεταγενέστερες επεμβάσεις.

Παρ’ όλα αυτά, η διάκριση τους σε δυο ζώνες, με σημαντικότερη τη δεύτερη, όπου εικονίζονται απόψεις πολιτειών, είναι σαφής. Οι παραστάσεις είναι λαϊκής τεχνοτροπίας με χρώματα ανοιχτών τόνων. Τα βασικά χρώματα που χρησιμοποιούνται είναι το κίτρινο της ώχρας, το σπασμένο λευκό, το σκούρο κόκκινο (σχεδόν κεραμιδί), το γαλανό, το πράσινο (σκούρο και ανοιχτό). Το μαύρο, αποδίδει τις σκιές των αντικειμένων και τις χρωματικές διαβαθμίσεις.

Η πρώτη ζώνη των τοιχογραφιών βρίσκεται περίπου στο ύψος των πιστών και περιλαμβάνει τέσσερις παραστάσεις που βρίσκονται τοποθετημένες εκατέρωθεν των δυο παραθύρων με μαρμάρινο πλαίσιο, τα οποία βρίσκονται στο κάτω τμήμα του τοίχου.

Από αυτές σήμερα ορατή είναι μόνο μια, αυτή που βρίσκεται στην κάτω δεξιά γωνία. Οι κανόνες συμμετρίας του κτίσματος αλλά και τα υπολείμματα των παραστάσεων επιτρέπουν να θεωρήσουμε ότι και οι τέσσερις εικονίζανε το ίδιο θέμα, δηλαδή ανθοδοχεία με λουλούδια.

Η δεύτερη ζώνη που περιλαμβάνει κυρίως σχηματοποιημένες απεικονίσεις πολιτειών, διακρίνεται από την ίδια ορθολογιστική κατανομή των παραστάσεων σε κλειστά ορθογώνια ή τετράγωνα πλαίσια. Τα μεταξύ τους διαστήματα γεμίζονται με κυπαρισσάκια, σχηματοποιημένα ανθοδοχεία γιρλάντες που φαίνεται να πέφτουν από την οροφή του κτιρίου, ημισελήνους, αστέρια.

Στις κόγχες, που ανοίγονται πάνω από τα παράθυρα της κάτω ζώνης, επαναλαμβάνεται το βασικό θέμα του ανθοδοχείου με τους ελισσόμενους βλαστούς.
Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον που παρουσιάζουν οι τοιχογραφίες εντοπίζεται στις δυο «δίδυμες» πολιτείες που εικονίζονται αντίστοιχα στη ΒΑ και ΒΔ πλευρά του τοίχου. Σήμερα σώζεται μόνον η δεύτερη πολιτεία στη ΒΔ πλευρά.

Πρόκειται για μια σχεδόν τετράγωνη παράσταση με διαστάσεις 1,90 x 1,63 μ., που οριοθετείται από λεπτή σκούρα κόκκινη ταινία. Εικονίζει μια πολιτεία τειχισμένη και αρθρωμένη σε τρεις συνοικίες. Τα τείχη της δεν έχουν επάλξεις και αποδίδονται σχηματικά. Τα σπίτια έχουν μορφή κύβων και φέρουν μια ελαφριά καμπύλη στέγη. Στο κέντρο της πολιτείας εικονίζεται μια λίμνη που στα ήσυχα νερά της πλέει κάποιο καράβι. Η επικοινωνία μεταξύ των συνοικιών γίνεται μέσω πέτρινης τοξωτής γέφυρας. Πίσω από την πόλη διακρίνονται κυπαρίσσια και σχηματοποιημένα δέντρα, τα οποία προ-βάλλονται σε γαλαζοπράσινο ουρανό.

Όμοιος είναι ο τρόπος απόδοσης και της πρώτης μισοκατεστραμμένης πολιτείας στη ΒΑ γωνία του τεμένους. Κοινά χαρακτηριστικά των δυο παραστάσεων είναι τα τείχη που περικλείουν τις δυο πόλεις, η τριμερής οργάνωσή τους, η λίμνη που βρίσκεται στο μέσο των τριών συνοικιών τους. Στην πρώτη πολιτεία, στην οποία διακρίνονται κάποιες επί πλέον αρχιτεκτονικές κατασκευές, δεν υπάρχει η εντυπωσιακή γέφυρα, η οποία ενώνει τις δυο από τις τρεις συνοικίες στην παράταση της ΒΔ γωνίας. Αυτή είναι και η ειδοποιός διαφορά τους.

Από τις υπόλοιπες παραστάσεις πολιτειών του τεμένους, αξιόλογη είναι και αυτή που βρίσκεται πάνω από την κτητορική επιγραφή του. Είναι οργανωμένη έτσι ώστε να τονίζεται το μεσαίο σημείο της παράστασης, που είναι ένα τζαμί με το μιναρέ και τα κυπαρίσσια της αυλής του.

Τέλος οι πολιτείες που απεικονίζονται στη δεύτερη ζώνη των παραστάσεων και πάνω από τα δυο παράθυρα με ξύλινο πλαίσιο, θα μπορούσαν να εικονίζουν είτε φανταστικές πόλεις, είτε και συνοικίες της ίδιας της Δράμας, με τρόπο εντελώς σχηματικό και ελεύθερο.
Το οικοδόμημα σε λίγα χρόνια δεν θα υπήρχε αν δεν γινόταν η αναστήλωση του η οποία και άργησε πολύ με αποτέλεσμα να χαλούν πολλά από τα διακοσμητικά του γνωρίσματα.
Το Κουρσουνλού Τζαμί έχει ιστορική και αρχαιολογική αξία και ως τέτοια, θα πρέπει να αποδοθεί, μετά την αναστήλωση του.

 

Θαυμάστε το όπως είναι σήμερα μέσα από τον φωτογραφικό φακό της Μελίνας Καπετάνιου

 

38675494 508393479620424 2558397355485298688 n

38670998 1022744497884790 7189323135181651968 n

38668227 1104843996333123 2740140717681672192 n

38634455 282698535648015 6780802089552445440 n

38600695 216185815715555 3778285384580988928 n

38448646 245112436008698 7267273514544005120 n

38448646 245112436008698 7267273514544005120 n

ΔΗΜΟΣ ΔΡΑΜΑΣ

1. ΙΣΤΟΡΙΑ

2. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

3. ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ

ΔΗΜΟΣ ΔΟΞΑΤΟΥ

1. ΙΣΤΟΡΙΑ

2. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

3. ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ

ΔΗΜΟΣ ΠΑΡΑΝΕΣΤΙΟΥ

1. ΙΣΤΟΡΙΑ

2. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

3. ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ

ΔΗΜΟΣ ΠΡΟΣΟΤΣΑΝΗΣ

1. ΙΣΤΟΡΙΑ

2. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

3. ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ

ΔΗΜΟΣ Κ. ΝΕΥΡΟΚΟΠΙΟΥ

1. ΙΣΤΟΡΙΑ

2. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

3. ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ

© 2018 Destanea. All Rights Reserved. ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΡΕΝΑ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΟΥ | ΑΙΓΑΙΟΥ 4 ΔΡΑΜΑ, 66100 | 6932416400 - eirtrian@otenet.gr