Saturday, 20 January 2018 19:18

Το Κουρσουνλού Τζαμί

IM000484

IM000486

 

KOYRSOYNLOY 3

Ξεχασμένο στη λήθη του χρόνου, στο κέντρο της Δράμας και στη συμβολή των οδών Αγαμέμνονος και Άρμεν, σώζεται μέρος του μουσουλμανικού τέμενος, το οποίο χρησίμευε ως
χώρος έκδοσης της Δραμινής εφημερίδας «Θάρρος» μέχρι την 1η Νοεμβρίου 1981, οπότε διακόπηκε οριστικά η έκδοση.

Τα υπολείμματα της βάσης ενός μιναρέ στη νοτιοδυτική πλευρά, η ύπαρξη μιχράμπ στο εσωτερικό της νότιας πλευράς του, ο νότιος προσανατολισμός του κτίσματος καθώς και η αναφορά του ως «οικοπέδου που ανήκει στο βακούφι» σε ελληνική πωλητήρια πράξη του 1928 το ταυτίζουν με τζαμί.
Πρόκειται για το λεγόμενο Κουρσουνλού Τζαμί (αλλού αναφέρεται και ως Σαδριβάν Τζαμί), που βρισκόταν στη συνοικία Ντεμπόι. Οι περιηγητές που επισκέφθηκαν κατά καιρούς την πόλη δεν το αναφέρουν. Φαίνεται πως ήταν ένα συνοικιακό τζαμί, μικρής σημασίας για την εποχή.

Σήμερα το κτίριο έχει συντηρηθεί και υποστηλωθεί με την ευγενική χορηγία της εταιρείας RAYCAP και αποτελεί στολίδι για την περιοχή.

Η αρχιτεκτονική του
Το κτίσμα αποτελείται από δυο χώρους, ένα κύριο με διαστάσεις 10,85 × 12,05 μ. και ένα δεύτερο, που αντιστοιχεί στη σκεπαστή στοά του τζαμιού, με διαστάσεις 10,85 x 5,75 μ.
Παλαιότερα είχε στέγη, πιθανόν τρουλοσκεπή, η οποία είχε επένδυση από φύλλα μολύβδου, όπως φανερώνει και η ονομασία του, (Κουρσουνλού = μολυβδοσκέπαστο).

Στο κέντρο της βόρειας πλευράς του και πάνω από το μαρμάρινο υπέρθυρο της εισόδου προς τον κύριο χώρο, βρίσκεται εντοιχισμένη η κτητορική επιγραφή του. Είναι ένα ορθογώνιο ανάγλυφο που στις δυο άκρες του κοσμείται με ανάγλυφα φυτικά μοτίβα ισλαμικής τεχνοτροπίας.

Στο μέσο του υπάρχει αραβογράμματη κουφική επιγραφή, με λέξεις παρμένες από την τουρκική και την αραβική γλώσσα. Διακρίνεται από κάποια τάση αρχαιοπρέπειας τόσο στην επιλογή των λέξεων, όσο και στην επιλογή της φυτικής διακόσμησης. Το κείμενό της κατανέμεται σε τρεις στήλες που η κάθε μια αποτελείται από έξι ορθογώνια διάχωρα.

Από την επιγραφή αποδεικνύεται ότι το Κουρσουνλού Τζαμί ήταν
α) ένα τυπικό τζαμί με στοά και αυλή,
β) ανακαινίστηκε το αργότερο ως το 1807,
γ) χορηγός της ανακαίνισης ήταν ο Μεχμέτ Χαλίλ Αγά και
δ) την χρονική αυτή στιγμή παραχωρήθηκε σε κάποιο άλλο μουσουλμανικό τέμενος.

Διάκοσμος
Σήμερα από τη ζωγραφική διακόσμησή του σώζεται το τοιχογραφικό σύνολο που αναπτύσσεται στην βόρεια εξωτερική πλευρά του. Οι παραστάσεις βρίσκονται σε κακή κατάσταση, γιατί είναι εκτεθειμένες στις καιρικές συνθήκες. Αλλού πάλι τμήματα τους είναι καλυμμένα με σοβά ή κατεστραμμένα από μεταγενέστερες επεμβάσεις.

Παρ’ όλα αυτά, η διάκριση τους σε δυο ζώνες, με σημαντικότερη τη δεύτερη, όπου εικονίζονται απόψεις πολιτειών, είναι σαφής. Οι παραστάσεις είναι λαϊκής τεχνοτροπίας με χρώματα ανοιχτών τόνων. Τα βασικά χρώματα που χρησιμοποιούνται είναι το κίτρινο της ώχρας, το σπασμένο λευκό, το σκούρο κόκκινο (σχεδόν κεραμιδί), το γαλανό, το πράσινο (σκούρο και ανοιχτό). Το μαύρο, αποδίδει τις σκιές των αντικειμένων και τις χρωματικές διαβαθμίσεις.

Η πρώτη ζώνη των τοιχογραφιών βρίσκεται περίπου στο ύψος των πιστών και περιλαμβάνει τέσσερις παραστάσεις που βρίσκονται τοποθετημένες εκατέρωθεν των δυο παραθύρων με μαρμάρινο πλαίσιο, τα οποία βρίσκονται στο κάτω τμήμα του τοίχου.

Από αυτές σήμερα ορατή είναι μόνο μια, αυτή που βρίσκεται στην κάτω δεξιά γωνία. Οι κανόνες συμμετρίας του κτίσματος αλλά και τα υπολείμματα των παραστάσεων επιτρέπουν να θεωρήσουμε ότι και οι τέσσερις εικονίζανε το ίδιο θέμα, δηλαδή ανθοδοχεία με λουλούδια.

Η δεύτερη ζώνη που περιλαμβάνει κυρίως σχηματοποιημένες απεικονίσεις πολιτειών, διακρίνεται από την ίδια ορθολογιστική κατανομή των παραστάσεων σε κλειστά ορθογώνια ή τετράγωνα πλαίσια. Τα μεταξύ τους διαστήματα γεμίζονται με κυπαρισσάκια, σχηματοποιημένα ανθοδοχεία γιρλάντες που φαίνεται να πέφτουν από την οροφή του κτιρίου, ημισελήνους, αστέρια.

Στις κόγχες, που ανοίγονται πάνω από τα παράθυρα της κάτω ζώνης, επαναλαμβάνεται το βασικό θέμα του ανθοδοχείου με τους ελισσόμενους βλαστούς.
Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον που παρουσιάζουν οι τοιχογραφίες εντοπίζεται στις δυο «δίδυμες» πολιτείες που εικονίζονται αντίστοιχα στη ΒΑ και ΒΔ πλευρά του τοίχου. Σήμερα σώζεται μόνον η δεύτερη πολιτεία στη ΒΔ πλευρά.

Πρόκειται για μια σχεδόν τετράγωνη παράσταση με διαστάσεις 1,90 x 1,63 μ., που οριοθετείται από λεπτή σκούρα κόκκινη ταινία. Εικονίζει μια πολιτεία τειχισμένη και αρθρωμένη σε τρεις συνοικίες. Τα τείχη της δεν έχουν επάλξεις και αποδίδονται σχηματικά. Τα σπίτια έχουν μορφή κύβων και φέρουν μια ελαφριά καμπύλη στέγη. Στο κέντρο της πολιτείας εικονίζεται μια λίμνη που στα ήσυχα νερά της πλέει κάποιο καράβι. Η επικοινωνία μεταξύ των συνοικιών γίνεται μέσω πέτρινης τοξωτής γέφυρας. Πίσω από την πόλη διακρίνονται κυπαρίσσια και σχηματοποιημένα δέντρα, τα οποία προ-βάλλονται σε γαλαζοπράσινο ουρανό.

Όμοιος είναι ο τρόπος απόδοσης και της πρώτης μισοκατεστραμμένης πολιτείας στη ΒΑ γωνία του τεμένους. Κοινά χαρακτηριστικά των δυο παραστάσεων είναι τα τείχη που περικλείουν τις δυο πόλεις, η τριμερής οργάνωσή τους, η λίμνη που βρίσκεται στο μέσο των τριών συνοικιών τους. Στην πρώτη πολιτεία, στην οποία διακρίνονται κάποιες επί πλέον αρχιτεκτονικές κατασκευές, δεν υπάρχει η εντυπωσιακή γέφυρα, η οποία ενώνει τις δυο από τις τρεις συνοικίες στην παράταση της ΒΔ γωνίας. Αυτή είναι και η ειδοποιός διαφορά τους.

Από τις υπόλοιπες παραστάσεις πολιτειών του τεμένους, αξιόλογη είναι και αυτή που βρίσκεται πάνω από την κτητορική επιγραφή του. Είναι οργανωμένη έτσι ώστε να τονίζεται το μεσαίο σημείο της παράστασης, που είναι ένα τζαμί με το μιναρέ και τα κυπαρίσσια της αυλής του.

Τέλος οι πολιτείες που απεικονίζονται στη δεύτερη ζώνη των παραστάσεων και πάνω από τα δυο παράθυρα με ξύλινο πλαίσιο, θα μπορούσαν να εικονίζουν είτε φανταστικές πόλεις, είτε και συνοικίες της ίδιας της Δράμας, με τρόπο εντελώς σχηματικό και ελεύθερο.
Το οικοδόμημα σε λίγα χρόνια δεν θα υπήρχε αν δεν γινόταν η αναστήλωση του η οποία και άργησε πολύ με αποτέλεσμα να χαλούν πολλά από τα διακοσμητικά του γνωρίσματα.
Το Κουρσουνλού Τζαμί έχει ιστορική και αρχαιολογική αξία και ως τέτοια, θα πρέπει να αποδοθεί, μετά την αναστήλωση του.

 

Θαυμάστε το όπως είναι σήμερα μέσα από τον φωτογραφικό φακό της Μελίνας Καπετάνιου

 

38675494 508393479620424 2558397355485298688 n

38670998 1022744497884790 7189323135181651968 n

38668227 1104843996333123 2740140717681672192 n

38634455 282698535648015 6780802089552445440 n

38600695 216185815715555 3778285384580988928 n

38448646 245112436008698 7267273514544005120 n

38448646 245112436008698 7267273514544005120 n

Published in ΙΣΤΟΡΙΑ
ΔΗΜΟΣ ΔΡΑΜΑΣ

1. ΙΣΤΟΡΙΑ

2. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

3. ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ

ΔΗΜΟΣ ΔΟΞΑΤΟΥ

1. ΙΣΤΟΡΙΑ

2. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

3. ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ

ΔΗΜΟΣ ΠΑΡΑΝΕΣΤΙΟΥ

1. ΙΣΤΟΡΙΑ

2. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

3. ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ

ΔΗΜΟΣ ΠΡΟΣΟΤΣΑΝΗΣ

1. ΙΣΤΟΡΙΑ

2. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

3. ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ

ΔΗΜΟΣ Κ. ΝΕΥΡΟΚΟΠΙΟΥ

1. ΙΣΤΟΡΙΑ

2. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

3. ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ

© 2018 Destanea. All Rights Reserved. ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΡΕΝΑ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΟΥ | ΑΙΓΑΙΟΥ 4 ΔΡΑΜΑ, 66100 | 6932416400 - eirtrian@otenet.gr