Saturday, 16 December 2017 19:53

Ο Μακεδονικός Αγώνας

Written by

«Ιστορία Σμιλευμένη σε Μάρμαρο»
Ρένα Τριανταφυλλίδου
Έκδοση Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Δράμας
Δράμα 2010

 Με το όνομα "Μακεδονικός Αγώνας" ονομάστηκε ο ακήρυχτος πόλεμος μεταξύ Ελλήνων και Βουλγάρων, ο οποίος κορυφώθηκε μεταξύ των ετών 1903 και 1908, στη Μακεδονία.
Βασική αιτία του αγώνα αυτού ήταν η επεκτατική διάθεση των Βουλγάρων, οι οποίοι από την εποχή που ίδρυσαν το νεότερο κράτος τους, επεδίωξαν να επεκτείνουν τα γεωγραφικά τους όρια στο Αιγαίο Πέλαγος και τη Μεσόγειο θάλασσα, ακολουθώντας τυπικά και ουσιαστικά, το σχέδιο της Μ. Αικατερίνης Β΄ (1729-1796), τσαρίνας της Ρωσίας (1762-1796), για την επέκταση των Σλάβων στη Βαλκανική Χερσόνησο, ώστε να αποκτήσει η Ρωσική Αυτοκρατορία, πρόσβαση στις "ζεστές θάλασσες" και να "παρακάμψει" τα στενά του Βοσπόρου και των Δαρδανελίων, που ελέγχουν το πέρασμα στη Μαύρη Θάλασσα (Εύξεινο Πόντο).
Από το 1870 οι Βούλγαροι άρχισαν να εγείρουν διεκδικήσεις επί της μακεδονικής γης, ενώ από το 1895 και μετά, ένοπλες βουλγαρικές συμμορίες που ονομάστηκαν "κομιτατζήδες", εκμεταλλευόμενοι την πλήρη αδιαφορία, αλλά και την ανικανότητα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και των τοπικών τουρκικών αρχών, υπέβαλλαν σε απερίγραπτα βασανιστήρια τον ελληνικό πληθυσμό της Μακεδονίας, ώστε να απαρνηθεί την εθνικότητά του και να αποδεχθεί τη Βουλγαρική Εξαρχία ως θρησκευτική του αρχή, αντί του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως και να υποκύψει στις βουλγαρικές αξιώσεις.
Στη δράση κατά των κομιτατζήδων και στις βουλγαρικές βλέψεις δραστηριοποιήθηκαν και αντιστάθηκαν οι Μακεδονομάχοι, ελληνικά ένοπλα αντάρτικα σώματα που οργανώθηκαν είτε από τον ίδιο τον πληθυσμό είτε με τη βοήθεια εθελοντών, από όλα τα μέρη της Ελλάδας. Παράλληλα, δημιουργήθηκαν οργανώσεις που υποστήριξαν ηθικά, διπλωματικά και οικονομικά το Μακεδονικό Αγώνα.
Πολλές μεγάλες προσωπικότητες της εποχής συμμετείχαν στην προσπάθεια αυτή και ανέπτυξαν έντονη δραστηριότητα. Ο αγώνα τους ήταν ιδιαίτερα σκληρός, γιατί εκτός από τους Βουλγάρους κομιτατζήδες, οι Μακεδονομάχοι είχαν να αντιμετωπίσουν και τον τουρκικό στρατό. Οι ηρωικοί αυτοί αγώνες των Μακεδονομάχων και η ακατάβλητη ψυχική αντοχή του ηρωικού Μακεδονικού πληθυσμού, που αποτελούν μια ακόμη λαμπρή σελίδα στην Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, ανάγκασαν τελικά τους Βουλγάρους κομιτατζήδες να αποσυρθούν (επίσημα τουλάχιστον!) το 1908 και να επανέλθουν στη Βουλγαρία, ενώ 2.000 νεκροί είναι ο τραγικός απολογισμός της περιόδου αυτής.  

Παύλος Μελάς
Μακεδονομάχος

 ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΛΑΣ

Εμπρός
Φωτιά στη φωτιά

Παύλος Μελάς
Αξιωματικός και ήρωας του Μακεδονικού αγώνα (1870-1904).
Το 1894 έγινε μέλος της Εθνικής Εταιρείας που είχε ως κύριο στόχο την απελευθέρωση των υπόδουλων ελληνικών περιοχών.
Έλαβε μέρος στον Ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897 και τα επόμενα χρόνια ανέλαβε ανιχνευτικές αποστολές στη Μακεδονία
 με το ψευδώνυμο Μίκης Ζέζας.
Σκοτώθηκε κατά την τρίτη αποστολή του στη Σιάτιστα στις 13 Οκτωβρίου 1904.

 

Μακεδονικός αγών
1903- 1909

Ό,τι απέμεινε από το έργο τέχνης
του Γεωργίου Δημητριάδη του Αθηναίου

ΠΑΥΛΟΣΜΕΛΑΣ2

Το άγαλμα του γλύπτη Γεωργίου Δημητριάδη του Αθηναίου (1880-1941), όπως βρέθηκε τυχαία στις 21 Μαΐου 1969, όταν οι εργάτες άνοιγαν χαντάκια για την τοποθέτηση σωλήνων στο υπό ανέγερση κτιριακό συγκρότημα του Γυμνασίου Θηλέων Δράμας, όπου σήμερα στεγάζεται το 2ο Γενικό Λύκειο Δράμας. Τμήμα του παλαιού αγάλματος του Μακεδονομάχου διασώθηκε μετά από υπόδειξη του τότε Λυκειάρχη του Γυμνασίου Θήλεων, Γ. Χατζόπουλου, και του Θ. Αγοραστού.
Το πρώτο αυτό άγαλμα είχε τοποθετηθεί στο χώρο δίπλα από την εκκλησία του Αγίου Παντελεήμονα το 1940 και τα αποκαλυπτήριά του είχαν γίνει την 1η Ιουλίου 1940. Γκρεμίστηκε και καταστράφηκε από τις Βουλγαρικές στρατιωτικές αρχές κατοχής το Μάρτιο του 1942 και τα κομμάτια του παραχώθηκαν στο παρακείμενο οικοπεδικό χώρο. Σημειώνεται ότι το πρώτο άγαλμα ήταν αφιερωμένο στη μνήμη του ανώνυμου αγωνιστή Μακεδονομάχου, ενώ το νεότερο είναι αφιερωμένο στη μνήμη του πρωτεργάτη του Μακεδονικού αγώνα, Παύλου Μελά.

 ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΛΑΣ 3

Το πρώτο άγαλμα του Μακεδονομάχου
Αποστολίδης Γιάννης
Φωτο- Σπορ

 

«Η εκτέλεση του αγάλματος»: μια προσωπική μαρτυρία

Άνοιξη 1941. Το μέτωπο στα Οχυρά έσπασε κι ήρθαν στα μέρη μας οι Γερμανοί. Σε λίγο έφυγαν νοτιότερα και παρέδωσαν τον τόπο μας στην κατοχή των Βουλγάρων.
Ένα πρωινό, μια διμοιρία βουλγαρικού στρατού παρατάσσεται μπροστά στο άγαλμα του Μακεδονομάχου που στέκει ασάλευτος με το όπλο παρά πόδα και κοιτάζει με το ψυχρό του βλέμμα μακριά, στα βορινά βουνά. Λίγο πιο ‘κεί, πέντ’ έξι Ελληνόπουλα παίζουν ξέγνοιαστα, σταματούν το παιχνίδι τους για να δουν τι σημαίνει όλη αυτή η κίνηση. Οι στρατιώτες στέκονται προσοχή με μέτωπο προς το άγαλμα. Παρέκει ένας αξιωματικός διαβάζει:
«…Το Έκτακτο Στρατοδικείο Δράμας, εν ονόματι του βασιλέως της Βουλγαρίας, Βόρη, καταδικάζει αυτόν σε θάνατο…» Και πηγαίνει στην άκρη. Μ’ ένα παράγγελμά του μερικοί στρατιώτες κάνουν δύο τρία βήματα μπροστά. Τους προστάζει να οπλίσουν τα τουφέκια τους κι ο νεαρός αξιωματικός δίνει το παράγγελμα: «επί σκοπόν, πύρ!» Πυροβολούν, αδειάζουν τα όπλα τους πάνω στον Μακεδονομάχο. Τα παιδιά κοιτάζουν σαστισμένα αμίλητα, φοβισμένα. Ένας στρατιώτης σβήνει χτυπώντας με τσεκούρι το «φωτιά στη φωτιά», που ήταν γραμμένο στο βάθρο του αγάλματος. Ύστερα κομμάτιασαν  και αποκεφάλισαν τον ήρωα.
«Έφυγαν. Τα παιδιά πλησίασαν το κομματιασμένο άγαλμα. Ύστερα άρχισαν να ρίχνουν με τα χεράκια τους χώμα, ιδίως στον κορμό, έτσι τους ήρθε. Να μην τ’ αφήσουν άταφο, να δείξουν μ’ αυτόν τον τρόπο την αγάπη τους στο μαρμάρινο παλικάρι που «εκτελέστηκε». Έκαναν, χωρίς να το ξέρουν, ό,τι έκανε κι η Αντιγόνη στο νεκρό αδελφό της…
Οι Έλληνες που έμεναν εκεί γύρω, με το πέρασμα του χρόνου, έπαιρναν όσα κομμάτια από το άγαλμα μπορούσαν και τα ‘κρυβαν καλά στα σπίτια τους, κειμήλιο και φυλακτό.
Φθινόπωρο 1944. Φεύγουν οι Βούλγαροι. Έρχονται ελευθερωτές Έλληνες της Μέσης Ανατολής και συμμαχικά στρατεύματα. Άγγλοι, Σκωτσέζοι, Ινδοί, Σενεγαλέζοι. Όλος ο κόσμος βγήκε να τους υποδεχθεί, η φάλαγγα προχωρεί αργά απ’ τον πολύ συνωστισμό. Όλοι θέλουν να σφίξουν το χέρι των ελευθερωτών να τους αγκαλιάσουν.
Τα πλήθη χειροκροτούν. Βλέποντας τη σκηνή οι ελευθερωτές, αξιωματικοί και στρατιώτες, χαιρετούν τιμητικά μ’ όλη τη σοβαρότητα μπαρουτοκαπνισμένων πολεμιστών…»

Αποσπάσματα από το βιβλίο του Διονύση Αναγνωστόπουλου «Συμβολή στην Ιστορία της Δράμας και της περιοχής της»
Εκδόσεις Διδασκαλικού Συλλόγου Δράμας, 1964    
 

 

Παύλος Μελάς
Πρωταγωνιστής του Μακεδονικού Αγώνα

ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΛΑΣ 4

«Ο Παύλος Μελάς, από τους πρωταγωνιστές του Αγώνα, ήταν γιος του Μιχαήλ Μελά. Γεννήθηκε στη Μασσαλία το 1870, μορφώθηκε στην Αθήνα και μεγάλωσε σ' ένα περιβάλλον με έντονο τον εθνικό παλμό.
Το 1886 μπήκε στη σχολή Ευελπίδων. Αποφοίτησε με το βαθμό του ανθυπολοχαγού του πυροβολικού. Το 1892 πήρε γυναίκα του τη Ναταλία, κόρη του Μακεδόνα Στέφανου Δραγούμη, η οποία τού στάθηκε εξαίρετη σύντροφος και συνεργάτιδα.
Η εθνική περιπέτεια του 1897 τον πλήγωσε βαθιά. Πιστεύοντας όμως ότι η χώρα θα ξαναβρεί το δρόμο της, αντέδρασε μέσα στο κλίμα της απογοήτευσης που τότε κυριαρχούσε. Δημιουργεί στη Μακεδονία ένα μαχητικό εθνικό πυρήνα ενάντια των βουλγάρικων σχεδίων και γίνεται η ψυχή του κινήματος. Στις 24 Φεβρουαρίου 1904, με διαταγή της τότε ελληνικής κυβέρνησης, ήρθε στη Μακεδονία, μαζί με άλλους τέσσερις αξιωματικούς για να συγκεντρώσει στοιχεία και να μελετήσει προσωπικά την κατάσταση. Στις 10 Ιουλίου του ίδιου χρόνου ξαναήρθε μόνος στη Μακεδονία σαν ζωέμπορος στην Κοζάνη και τη Σιάτιστα, όπου οργάνωσε το πρώτο του αντάρτικο σώμα. Κυκλοφορούσε με το ψευδώνυμο Μίκης Ζέζας. Ξαναγύρισε στην Αθήνα και κατόρθωσε να ιδρύσει το Μακεδονικό Κομιτάτο. Ξαναήρθε για τρίτη και τελευταία φορά στη Μακεδονία στις 18 Αυγούστου 1904.
Κέντρο των επιχειρήσεών του ήταν τα χωριά Νεγοβάνη και Λέχοβο.
 Στις 13 Οκτωβρίου 1904 και στο χωριό Στάτιστα, το τμήμα του Παύλου Μελά προδόθηκε από τη συμμορία κομιτατζήδων του Μήτρου Βλάχου. Κατά τη μάχη πληγώνεται θανάσιμα ο Παύλος Μελάς.
Με τη μεσολάβηση  του Μητροπολίτη Καστοριάς Γερμανού Καραβαγγέλη, το ακέφαλο σώμα  του μακεδονομάχου μεταφέρεται στην πόλη, όπου με θρήνους, και ενώ χοροστατεί ο Μητροπολίτης Γερμανός, κηδεύεται και ενταφιάζεται στον περίβολο του Βυζαντινού Ναού των Ταξιαρχών. Αργότερα, το 1950, μεταφέρεται εκεί και η κεφαλή του δίπλα στο σώμα του και έτσι σήμερα, όλο το σκήνωμα του Παύλου Μελά αναπαύεται τώρα στην Καστοριά. Πλάι του μάλιστα, ύστερα από δική της επιθυμία, αναπαύεται και η γυναίκα του, Ναταλία.
Η είδηση του ηρωικού θανάτου του συγκλόνισε το πανελλήνιο. Ολόκληρη η Αθήνα πένθησε. Ο θάνατός του έγινε αφορμή να τρέξουν στη Μακεδονία πολλοί Έλληνες αξιωματικοί. Ο αγώνας για την απελευθέρωση της Μακεδονίας οργανώθηκε, απλώθηκε, γιγαντώθηκε, για να καταλήξει στους νικηφόρους Βαλκανικούς πολέμους του 1912-13. Ο Μελάς στάθηκε ο πρωτομάρτυρας για το ξαναγύρισμα της Μακεδονίας στους κόλπους της ελληνικής πατρίδας…»

 

ΔΗΜΟΣ ΔΡΑΜΑΣ

1. ΙΣΤΟΡΙΑ

2. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

3. ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ

ΔΗΜΟΣ ΔΟΞΑΤΟΥ

1. ΙΣΤΟΡΙΑ

2. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

3. ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ

ΔΗΜΟΣ ΠΑΡΑΝΕΣΤΙΟΥ

1. ΙΣΤΟΡΙΑ

2. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

3. ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ

ΔΗΜΟΣ ΠΡΟΣΟΤΣΑΝΗΣ

1. ΙΣΤΟΡΙΑ

2. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

3. ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ

ΔΗΜΟΣ Κ. ΝΕΥΡΟΚΟΠΙΟΥ

1. ΙΣΤΟΡΙΑ

2. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

3. ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ

© 2018 Destanea. All Rights Reserved. ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΡΕΝΑ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΟΥ | ΑΙΓΑΙΟΥ 4 ΔΡΑΜΑ, 66100 | 6932416400 - eirtrian@otenet.gr