Saturday, 17 February 2018 17:49

Δήμος Δοξάτου: Ιστορία 7.000 χρόνων

Written by

H αρχαιολογική σκαπάνη έφερε στο φως ίχνη των προϊστορικών κατοίκων που έζησαν στο Δοξάτο (θέση Δοξάτ Τεπέ), στον κάμπο των Κυργίων και στο Κεφαλάρι πριν από 5.000 έως 7.000 χρόνια. Ο εύφορος κάμπος και οι πηγές Βοϊράνης συντηρούσαν αυτούς τους πρώτους οικισμούς, οι οποίοι κατοικήθηκαν και στους ιστορικούς χρόνους.
Στην περιοχή κατοικούσε το «Θρηκίον έθνος» των Ηδωνών, όπως μαρτυρεί ο πατέρας της ιστορίας Ηρόδοτος. Το βασίλειο τους διαλύθηκε και η περιοχή γνώρισε ιδιαίτερη ανάπτυξη όταν ενσωματώθηκε στο βασίλειο του Φιλίππου το 356 π.Χ. Η πεδιάδα αποτελούσε τμήμα της «χώρας» των Φιλίππων, πόλης που ίδρυσε ο Μακεδόνας βασιλιάς.
Νέα ευρήματα αποκαλύπτουν την ύπαρξη ελληνιστικών οικισμών στο Δοξάτο, τον Άγιο Αθανάσιο, το Κεφαλάρι και την Αγορά. Στον κάμπο των Κυργίων ανασκάφηκε, ακόμη, τμήμα αρχαίου νεκροταφείου όπου βρέθηκε μακεδoνικός τάφος.

KAPNAPOUHKH DOJATOY
Όπως ολόκληρη η περιοχή της Δράμας συνδέεται με την αμπελουργία και τον Θεό Διόνυσο, έτσι και ο δικός μας τόπος δεν θα μπορούσε να αποτελεί εξαίρεση. Σε μικρή απόσταση από τις πηγές Βοϊράνης ήρθαν στο φως ερείπια διώροφης πολυτελούς έπαυλης του 5ου αϊ μ.Χ., με εκτεταμένους χώρους παραγωγής κρασιού.
Στις τρεις δεξαμενές της έπαυλης οι ληνοβάτες πατούσαν τα σταφύλια και το καθαρό γλεύκος συλλεγόταν σε πιθάρια, για να αποθηκευτούν με τη σειρά τους σε οιναποθήκη που βρισκόταν στον ίδιο χώρο. Στον όροφο με τις πολυτελείς αίθουσες του σπιτιού υπήρχαν τοιχογραφίες και ψηφιδωτά, από τα οποία στάθηκε δυνατό να αποκατασταθούν μόνο τα τελευταία και αυτά εκτίθενται σήμερα στο αρχαιολογικό μουσείο της Δράμας.

DOJATO 2
Η πεδιάδα της περιοχής γνώρισε στους βυζαντινούς χρόνους τις σλαβικές επιδρομές και την παραμονή των Φράγκων, όταν οι Ιππότες αναζητούσαν περιπέτειες και πλούτη στην Ανατολή. Θεωρείται πιθανό πως οι γνωστοί από τους προϊστορικούς χρόνους οικισμοί εγκαταλείφθηκαν από τους κατοίκους, καθώς αυτοί θα αναζητούσαν ασφαλή τόπο στα ορεινά.
Μετά την οθωμανική κατάληψη της περιοχής, το 1383, η εγκατάλειψη των πεδινών χωριών συνεχίζεται από τους χριστιανούς, ενώ μεταφέρονται σταδιακά μουσουλμανικοί πληθυσμοί κυρίως στα πεδινά. Παλιά και νέα χωριά κατοικούνται στην πλειοψηφία τους από μουσουλμάνους, ενώ ο χριστιανικός πληθυσμός φαίνεται πως συγκεντρώνεται στο Δοξάτο τουλάχιστο από τον 17° αι.
“Στα αρχεία ευρωπαϊκών προξενείων αναφέρονται όλοι με θαυμασμό στα ανατολικά καπνά της περιοχής...”
Εκείνη την εποχή το Δοξάτο και η Μπόριανι (Άγιος Αθανάσιος) μνημονεύονται σε έγγραφο της Μονής Εικοσιφοίνισσας. Η δραμινή πεδιάδα παράγει για τις κρατικές αποθήκες της Αυτοκρατορίας τεράστιες ποσότητες ρυζιού, τις οποίες εκμεταλλεύονται οι τοπικοί μπέηδες. Οι παραγωγοί στρέφονται αργότερα και στο βαμβάκι, αλλά τελικά η τοπική οικονομία θα γνωρίσει από τον 19° αι. αξιοζήλευτη πρόοδο χάρη στον καπνό.

DOJATO 8
Στα αρχεία ευρωπαϊκών προξενείων αναφέρονται όλοι με θαυμασμό στα ανατολικά καπνά της περιοχής. Οι οικισμοί μεγαλώνουν και ο πληθυσμός αυξάνεται. Οι Οθωμανοί κατοικούν σε όλα τα χωριά στα «Κιρ» (Κύργια) με τους εκτεταμένους «μαχαλάδες» (συνοικισμούς), στην Μπόριανι, στο Μπουνάρ Μπασί (Κεφαλάρι), στο Δοξάτο. Μόνο στο τελευταίο ζούν Έλληνες, οι οποίοι θα γνωρίσουν μαζί με τους «Κιρλήδες» μουσουλμάνους μεγάλη οικονομική ακμή και θα δημιουργήσουν ισχυρή κοινότητα. Σταδιακά, από το τέλος του 19ου αι., εγκαθίστανται σε όλη την περιοχή Έλληνες έμποροι από την Ήπειρο.
Ο εθνικοί ανταγωνισμοί Ελλήνων και Βουλγάρων για τον έλεγχο της περιοχής, στο τέλος της οθωμανικής περιόδου, οδηγούν στον Μακεδονικό Αγώνα. Οι κάτοικοι του Δοξάτου συμμετέχουν ενεργά με άνδρες και χρήματα. Η πλούσια κοινότητα, με τα λαμπρά οικοδομήματα, καταστράφηκε στις 30 Ιουνίου 1913 από τις βουλγαρικές αρχές ως αντίποινα για τους εθνικούς της αγώνες εκατοντάδες κάτοικοι εξοντώθηκαν και οι χριστιανικές περιουσίες πυρπολήθηκαν. Οι Έλληνες της Δράμας σώθηκαν από ανάλογη καταστροφή εξαιτίας της αντίδρασης που προκλήθηκε για το Ολοκαύτωμα του Δοξάτου.

DOJATO 9
Η μεγάλη αλλαγή έγινε με τις μετακινήσεις πληθυσμών μετά την απελευθέρωση του 1913. Οι μουσουλμάνοι της περιοχής φεύγουν σταδιακά ήδη από το 1912 και στη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Νέες δοκιμασίες περιμένουν τους Έλληνες στη δεύτερη βουλγαρική κατοχή (1916-1918). Μετά τη συνθήκη τής Λοζάνης (1923), ολοκληρώνεται η μετακίνηση των μουσουλμάνων στην Ανατολή μέχρι τον Μάιο του 1924. Την ίδια εποχή καταφθάνουν εκατοντάδες Έλληνες πρόσφυγες από τη Θράκη, τα μικρασιατικά παράλια, την Καππαδοκία και τον Πόντο. Ήδη σε στατιστικό πίνακα στις αρχές του 1923 ανέρχονται επίσημα σε 2840 άτομα και το προσφυγικό ρεύμα συνεχώς μεγαλώνει.
Με σκληρή δουλειά και κάτω από αντίξοες συνθήκες (επιδημίες, φυσικές καταστροφές και έντονη κρίση στη διεθνή αγορά του καπνού) οι πρόσφυγες και οι ντόπιοι επιβιώνουν και δημιουργούν. Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος και η τρίτη βουλγαρική κατοχή (1941-1944) απειλούν και πάλι τους κατοίκους. Απελάσεις, τρομοκρατία, εκτοπισμοί στο εσωτερικό της Βουλγαρίας και πείνα έζησαν οι κάτοικοι. Η τραγικότερη σελίδα γράφτηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 1941, όταν οι βουλγαρικές αρχές προχωρούν σε αντίποινα εναντίον αμάχων και εξοντώνουν εκείνες τις ημέρες εκατοντάδες στο Δοξάτο και στα Κύργια, με αφορμή ένοπλη επίθεση ανταρτών της περιοχής εναντίον των κατακτητών.
“Στην περιοχή κατοικούσε το «Θρηκίον έθνος» των Ηδωνών, όπως μαρτυρεί ο πατέρας της ιστορίας Ηρόδοτος... Το βασίλειο τους διαλύθηκε και η περιοχή γνώρισε ιδιαίτερη ανάπτυξη όταν ενσωματώθηκε στο βασίλειο του Φιλίππου το 356 π.Χ. Η πεδιάδα αποτελούσε τμήμα της «χώρας» των Φιλίππων, πόλης που ίδρυσε ο Μακεδόνας βασιλιάς...”

DOJATO 10

Πολιτισμός
Στο Δήμο Δοξάτου η ποικιλία των στοιχείων της πολιτισμικής μας κληρονομιάς συνδέεται με τις ιστορικές εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή.
Τόσο η οικονομική ακμή της χρυσής εποχής του καπνού, όσο και η ανταλλαγή των πληθυσμών καθόρισαν τη φυσιογνωμία του τοπικού μας πολιτισμού. Ανήσυχοι και φιλοπρόοδοι οι κάτοικοι, μέσα από τις παραδόσεις τους διατήρησαν και ενίσχυσαν την εθνική τους ταυτότητα σε δύσκολες εποχές, ενώ συγχρόνως έβρισκαν διέξοδο για να εκφράσουν την αισιόδοξη στάση τους απέναντι στις προκλήσεις της ζωής και να δηλώσουν τη βαθιά τους θρησκευτικότητα.
Στην οθωμανική εποχή, οι δραστήριοι Έλληνες του Δοξάτου αποτελούν τη μοναδική ελληνορθόδοξη κοινότητα στα όρια του Δήμου μας. Η φιλεκπαιδευτική αδελφότητα Δοξάτου «οι Φίλιπποι», που ιδρύθηκε γύρω στο 1874, και η αδελφότητα «Ομόνοια», γνωστή από ιστορική πηγή του 1909, ικανοποιούν τις πνευματικές ανησυχίες των κατοίκων.

DOJATO 13

Η αδελφότητα «οι Φίλιπποι» διατηρούσε τριώροφο κτίριο δίπλα στον ιερό ναό του Αγίου Αθανασίου με λέσχη, φιλαρμονική και συγκρότημα μαντολινάτας. Τα μέλη της διοργάνωναν λογοτεχνικούς αγώνες σε συνεργασία με συλλόγους της Κωνσταντινούπολης και έδειχναν ενδιαφέρον για τους αρχαιολογικούς θησαυρούς της περιοχής. Ο φιλοπρόοδος χαρακτήρας των κατοίκων αποδεικνύεται και από την κατασκευή των Εκπαιδευτηρίων Δοξάτου (1908-1910) με τη συνδρομή όλων των κατοίκων και του Μητροπολίτη Δράμας και Εθνομάρτυρα Σμύρνης Χρυσοστόμου, ένα αληθινό κόσμημα για τον τόπο μας που καταστράφηκε στον εμπρησμό της κωμόπολης το 1913 και ξανακτίστηκε λίγο αργότερα.
Με την ανταλλαγή των πληθυσμών, το μουσουλμανικό στοιχείο της περιοχής δίνει τη θέση του στους Έλληνες πρόσφυγες εκείνοι φέρνουν μαζί τους από τη Θράκη, τα παράλια της Μικράς Ασίας, τον Πόντο και την Καππαδοκία τον πολιτισμό τους με το γλωσσικό πλούτο, τα έθιμα, τις φορεσιές τους, τους χορούς και τα τραγούδια, τις παραδοσιακές γεύσεις. Στο νέο ξεκίνημα, καλύπτουν πρώτα τις άμεσες βιοτικές τους ανάγκες και δείχνουν στη συνέχεια την αγάπη τους για την παιδεία.
Οι ντόπιοι και οι προσφυγικής καταγωγής κάτοικοι θα αναδείξουν πλήθος επιστημόνων, ανάμεσα τους τον κορυφαίο βυζαντινολόγο Θανάση Παπαζώτο (1951-1996) από τον Άγιο Αθανάσιο. Στον ίδιο τόπο έζησε ο λαϊκός ζωγράφος Κώστας Βιδενμάγιερ (1901-1995), που χαρακτηρίστηκε δίκαια ο «Θεόφιλος της Δράμας».

DOJATO 14

Στον τόπο μας πολλά παραδοσιακά επαγγέλματα καταξίωσαν τεχνίτες με μεράκι και φαντασία. Από τους παραδοσιακούς καροποιούς και σιδηρουργούς, τους μυλωνάδες μέχρι τους αμπελουργούς, τους μπαξεβάνους, τους καπνοπαραγωγούς. Από τον κάματο της δουλειάς, οι βιοπαλαιστές αναζητούσαν στιγμές ξεκούρασης αλλά και θρησκευτικής περισυλλογής στα τοπικά μας πανηγύρια που συνδυάζονταν κυρίως με τις γιορτές των πολιούχων Αγίων.
“Στο Δήμο Δοξάτου η ποικιλία των στοιχείων της πολιτισμικής κληρονομιάς συνδέεται με τις ιστορικές εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή... Τόσο η οικονομική ακμή της χρυσής εποχής του καπνού, όσο και η ανταλλαγή των πληθυσμών καθόρισαν τη φυσιογνωμία του τοπικού πολιτισμού...”
Σχεδόν άγνωστη για τους περισσότερους είναι η «συνάντηση» της τελευταίας Κυριακής της Αποκριάς στα Κύργια. Κάτοικοι όλων των ηλικιών συγκεντρώνονται στα καφενεδάκια της πλατείας και επιδίδονται με τη συνοδεία τσαμπούνας στα «σωκιαλίδικα», περιπαιχτικά τραγούδια, που έφεραν οι προγονοί τους από τα Σώκια, περιοχή κοντά στη Σμύρνη, με την επίδραση και της γειτονικής Σάμου. Ο χορός, το τραγούδι, το ποτό ξαναθυμίζουν πως στον τόπο μας λατρεύτηκε κάποτε ο αρχαίος θεός του γλεντιού ο Διόνυσος.
Το Πάσχα είναι επίσης περίοδος σημαντικών εκδηλώσεων για την περιοχή. Σπουδαίο πανηγύρι, που δεν αναβιώνει κάθε χρόνο στις μέρες μας, αποτελούσε εκείνο στον Άγιο Αθανάσιο τη Δευτέρα μετά το Πάσχα με τη συμμετοχή όλων, κάτω από τους ήχους της ποντιακής λύρας αλλά και τους θρακιώτικους σκοπούς. Επίσης την ημέρα της Ζωοδόχου Πηγής, στα Κύργια, οι κάτοικοι διασκεδάζουν με χορούς και τραγούδια από τις «πατρίδες» των προγόνων.
Οι πλέον γνωστές, όμως, εκδηλώσεις διοργανώνονται την 2η μέρα του Μαΐου, στο Δοξάτο, στη γιορτή του πολιούχου Αγίου Αθανασίου. Με τις παραδοσιακές ιπποδρομίες, οι οποίες στα δύσκολα χρόνια της οθωμανικής δουλείας συνδέονταν με την εθνική αφύπνιση των Ελλήνων, οι κάτοικοι υπενθυμίζουν ακόμη την αγάπη των αρχαίων κατοίκων της περιοχής, των Ηδωνών, για το άλογο. Αργά το απόγευμα ξεκινά το γλέντι παραδοσιακά με το χορό των γυναικών στο προαύλιο της παλαιάς εκκλησίας και συνεχίζεται απ' όλους στους δρόμους και στα καφενεία, με χορό, τραγούδι και τοπικά εδέσματα κάτω από τους ήχους των ζουρνάδων και των κλαρίνων.
Στα τέλη Αυγούστου, έχει καθιερωθεί η έκθεση τοπικών προϊόντων «Καρποί της γης μας». Την έκθεση συνοδεύουν πλούσιες πολιτιστικές εκδηλώσεις από τους συλλόγους και των τεσσάρων Δημοτικών Διαμερισμάτων, ενδιαφέρουσες ημερίδες και κάθε άλλου είδους εκδηλώσεις που προβάλλουν την πολιτιστική κληρονομιά του τόπου μας.
Το καλοκαίρι, όταν σμίγουν οι ξενιτεμένοι με τους δικούς τους στα χωριά, γίνονται εκδηλώσεις στον Άγιο Αθανάσιο την ημέρα της πολιούχου Αγίας Παρασκευής στις 26 Ιουλίου, στο Άνω Κεφαλάρι του Αγίου Παντελεήμονα στις 27 Ιουλίου, στα Κύργια το τελευταίο σαββατοκύριακο του Ιουλίου αφιερωμένο στους ξενιτεμένους και στην ορεινή Περιστέρια το Δεκαπενταύγουστο. Δίνουν την ευκαιρία να συναντηθούν και πάλι οι φαμίλιες και οι συντροφιές της νιότης, ενώ συγχρόνως όλοι μυούνται ξανά στους φωτεινούς δρόμους της θρησκευτικής αλλά και της μουσικής μας παράδοσης, στα τραγούδια της αλησμόνητης «πατρίδας», στα ποντιακά και μικρασιάτικα εδέσματα και στις θρακιώτικες πίτες.
Η βαθιά θρησκευτικότητα των κατοίκων αποτυπώνεται στα ξωκλήσια της περιοχής, με το προσκύνημα στις γιορτές των Αγίων. Στην Αγία Κυριακή και στους Αγίους Θεοδώρους στον κάμπο του Δοξάτου, στη Ζωοδόχο Πηγή στα Κύργια, στον Άγιο Γεώργιο κοντά στις Πηγές Βοϊράνης, στα ξωκλήσια των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, των Εσοδειών της Θεοτόκου, του Προφήτη Ηλία και του Αγίου Νικολάου που δεσπόζουν στην αρχαία ακρόπολη του Κεφαλαρίου. Τόποι λατρείας που συχνά συνοδεύονται από ιστορίες για παλαιότερες εκκλησίες και μοναστήρια στο χώρο τους ή για οράματα πιστών που τα ίδρυσαν. Το βαθύ θρησκευτικό συναίσθημα ενισχύεται άλλωστε και από την περηφάνια των κατοίκων πως στα νερά των πηγών Βοϊράνης βαφτίστηκε η πρώτη χριστιανή στην Ευρώπη, η Λυδία, στο ομώνυμο χωριό.

ΔΗΜΟΣ ΔΡΑΜΑΣ

1. ΙΣΤΟΡΙΑ

2. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

3. ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ

ΔΗΜΟΣ ΔΟΞΑΤΟΥ

1. ΙΣΤΟΡΙΑ

2. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

3. ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ

ΔΗΜΟΣ ΠΑΡΑΝΕΣΤΙΟΥ

1. ΙΣΤΟΡΙΑ

2. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

3. ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ

ΔΗΜΟΣ ΠΡΟΣΟΤΣΑΝΗΣ

1. ΙΣΤΟΡΙΑ

2. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

3. ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ

ΔΗΜΟΣ Κ. ΝΕΥΡΟΚΟΠΙΟΥ

1. ΙΣΤΟΡΙΑ

2. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

3. ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ

© 2018 Destanea. All Rights Reserved. ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΡΕΝΑ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΟΥ | ΑΙΓΑΙΟΥ 4 ΔΡΑΜΑ, 66100 | 6932416400 - eirtrian@otenet.gr